Giáo dục hòa nhập: Khi quyền được học trở thành trách nhiệm của cả xã hội

KỲ 3: GIÁO DỤC HÒA NHẬP: KHI MỌI MẮT XÍCH CÙNG CHUYỂN ĐỘNG

Để không một đứa trẻ nào bị bỏ lại phía sau

Sau hơn một thập kỷ triển khai Luật Người khuyết tật và nhiều năm thực hiện Luật Giáo dục năm 2019, giáo dục hòa nhập ở Việt Nam đã có những chuyển biến tích cực. Quyền học tập của người khuyết tật ngày càng được bảo đảm tốt hơn; nhiều trường học chủ động tiếp nhận học sinh khuyết tật; đội ngũ giáo viên từng bước được bồi dưỡng; nhận thức của xã hội cũng có nhiều thay đổi.

Tuy nhiên, như những câu chuyện được phản ánh ở kỳ trước, khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn vẫn còn hiện hữu. Có những khó khăn đến từ cơ sở vật chất, nguồn nhân lực, cơ chế phối hợp; nhưng cũng có những rào cản bắt nguồn từ nhận thức của cộng đồng, tâm lý e ngại của phụ huynh hay áp lực mà giáo viên đang phải gánh trên bục giảng.

Điều đó cho thấy, giáo dục hòa nhập không thể thành công nếu chỉ trông chờ vào nỗ lực của riêng ngành giáo dục. Đây là hành trình đòi hỏi sự tham gia của cả gia đình, nhà trường, ngành y tế, các tổ chức xã hội, cơ quan truyền thông và cộng đồng.

Picture2 3

Ảnh minh họa tổ chức kỷ niệm Ngày Người khuyết tật Việt Nam tại trường tiểu học Long Biên – Nguồn Facebook Nhà trường

Chính sách cần đi vào lớp học, không chỉ dừng trên văn bản

Hệ thống pháp luật hiện nay đã tạo nền tảng khá đầy đủ cho giáo dục hòa nhập. Vấn đề không còn là thiếu quy định, mà là làm thế nào để những quy định ấy được triển khai thống nhất và phù hợp với thực tiễn của từng cơ sở giáo dục.

Điều giáo viên cần không chỉ là các nguyên tắc chung, mà còn là hướng dẫn cụ thể về xây dựng kế hoạch giáo dục cá nhân, điều chỉnh phương pháp giảng dạy, đánh giá kết quả học tập, xử lý các tình huống phát sinh và phối hợp với gia đình.

Cùng với đó, cần có cơ chế tổ chức lớp học hợp lý, phân bổ học sinh có nhu cầu hỗ trợ phù hợp giữa các lớp, từng bước giảm áp lực sĩ số, đồng thời nghiên cứu chính sách hỗ trợ giáo viên trực tiếp giảng dạy học sinh hòa nhập. Khi trách nhiệm ngày càng lớn, nguồn lực và cơ chế cũng cần được bổ sung tương xứng.

Quan trọng hơn, giáo dục hòa nhập cần được nhìn nhận là trách nhiệm chung của cả hệ thống. Việc phối hợp giữa ngành giáo dục, y tế, chính quyền địa phương và các tổ chức xã hội cần được thiết lập thường xuyên thay vì chỉ diễn ra khi phát sinh vấn đề.

Giáo viên cần thêm công cụ, phụ huynh cần thêm niềm tin

Trong mọi mô hình giáo dục hòa nhập, giáo viên luôn là người đầu tiên nhận ra những thay đổi của học sinh trong quá trình học tập và sinh hoạt. Nhưng nếu chỉ đặt thêm trách nhiệm mà không tạo thêm điều kiện thì áp lực đối với đội ngũ này sẽ ngày càng lớn.

Bên cạnh việc bồi dưỡng chuyên môn, giáo viên cần được trang bị kỹ năng nhận diện sớm những dấu hiệu bất thường trong phát triển của trẻ; kỹ năng trao đổi với phụ huynh; kỹ năng phối hợp với chuyên gia; kỹ năng tổ chức lớp học có nhiều đối tượng học sinh khác nhau.

Song song với đó, cần phát huy tốt hơn vai trò của Trung tâm hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập. Đây không chỉ là nơi hỗ trợ học sinh mà còn có chức năng tư vấn chuyên môn, đánh giá nhu cầu hỗ trợ, hướng dẫn xây dựng kế hoạch giáo dục cá nhân, bồi dưỡng giáo viên và kết nối các nguồn lực phục vụ giáo dục hòa nhập. Đặc biệt, trong bối cảnh sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức lại mạng lưới cơ sở giáo dục ở một số địa phương, việc duy trì và phát huy hiệu quả hoạt động của các trung tâm này càng cần được quan tâm, nhằm bảo đảm hoạt động tư vấn, hỗ trợ chuyên môn cho nhà trường, giáo viên và gia đình.

Nếu mối liên kết giữa nhà trường và các trung tâm này được thiết lập chặt chẽ hơn, giáo viên sẽ có thêm điểm tựa chuyên môn; phụ huynh cũng có địa chỉ tin cậy để được tư vấn, đánh giá và hướng dẫn can thiệp phù hợp. Khi đó, giáo viên sẽ không còn phải tự xoay xở với những trường hợp phức tạp, còn gia đình cũng không phải loay hoay tìm kiếm thông tin từ nhiều nguồn khác nhau.

Ở chiều ngược lại, phụ huynh cũng cần trở thành người đồng hành tích cực của nhà trường. Việc đưa trẻ đến cơ sở chuyên môn khi có dấu hiệu bất thường không phải là “gắn nhãn”, mà là cơ hội để phát hiện sớm và lựa chọn phương án hỗ trợ phù hợp. Chỉ khi gia đình và giáo viên cùng nhìn về một hướng, trẻ mới có cơ hội phát triển tốt nhất.

Picture3 2

Học sinh trường tiểu học Đoàn Khuê và học sinh trường PTCS Hy Vọng cùng tham gia các hoạt động chung – Nguồn Facebook Nhà trường

Truyền thông và những trải nghiệm thực tế sẽ thu hẹp khoảng cách nhận thức

Thực tế cho thấy, nhiều băn khoăn của phụ huynh xuất phát từ việc chưa có đầy đủ thông tin về giáo dục hòa nhập. Vì vậy, truyền thông không chỉ dừng ở việc lan tỏa những câu chuyện truyền cảm hứng mà cần trở thành một kênh phổ biến kiến thức, kết nối các chủ thể và tháo gỡ những khúc mắc trong quá trình triển khai.

Bên cạnh việc phản ánh các mô hình hiệu quả, cần tăng cường các diễn đàn, tọa đàm, chương trình đối thoại giữa nhà trường, phụ huynh, giáo viên, chuyên gia tâm lý, bác sĩ và các cơ quan quản lý để cùng trao đổi những tình huống phát sinh trong thực tế. Khi các băn khoăn được giải đáp trên cơ sở khoa học, phụ huynh sẽ có thêm niềm tin để phối hợp với nhà trường thay vì phản ứng vì lo lắng hay định kiến; nhà trường, giáo viên và các cơ quan chức năng liên quan có thêm kiến thức, kỹ năng để tổ chức thực hiện, triển khai hiệu quả.

Quan trọng hơn, truyền thông cần chuyển tải một thông điệp nhất quán: giáo dục hòa nhập không phải là sự ưu tiên dành cho một nhóm trẻ, mà là xây dựng môi trường học tập bình đẳng để mọi học sinh đều có cơ hội phát triển.

Song song với đó, tinh thần hòa nhập cần được nuôi dưỡng ngay trong đời sống học đường thông qua các hoạt động cụ thể. Các trường học có thể tổ chức giao lưu giữa trường phổ thông với trường chuyên biệt hoặc các trung tâm hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập; xây dựng câu lạc bộ, hoạt động trải nghiệm, hoạt động ngoại khóa có sự tham gia của học sinh khuyết tật và học sinh không khuyết tật.

Các nội dung về tôn trọng sự khác biệt, quyền của người khuyết tật, kỹ năng hỗ trợ bạn hay văn hóa ứng xử hòa nhập cũng có thể được lồng ghép linh hoạt trong các môn học, tiết sinh hoạt lớp, hoạt động trải nghiệm và giáo dục kỹ năng sống. Khi được tiếp cận thường xuyên, học sinh sẽ coi sự khác biệt là điều bình thường của cuộc sống thay vì khoảng cách.

Một nền giáo dục tốt là nền giáo dục không bỏ ai lại phía sau

Giá trị của giáo dục hòa nhập chưa bao giờ chỉ dành riêng cho học sinh khuyết tật.

Một lớp học hòa nhập giúp học sinh khuyết tật có cơ hội học tập, giao tiếp và phát triển cùng bạn bè. Nhưng cũng chính trong môi trường ấy, những học sinh khác học được cách tôn trọng sự khác biệt, biết chia sẻ, hợp tác và sống có trách nhiệm với cộng đồng. Đó là những bài học về lòng nhân ái, sự đồng cảm và tinh thần công dân mà không một cuốn sách giáo khoa nào có thể truyền tải đầy đủ.

Một đứa trẻ cần thêm thời gian để học đọc không có nghĩa em kém hơn. Một học sinh cần hỗ trợ trong giao tiếp không có nghĩa em không thể trưởng thành. Một gia đình cần thời gian để chấp nhận và đồng hành cũng không có nghĩa họ thiếu tình yêu thương.

Điều quan trọng là mỗi mắt xích trong hành trình ấy đều sẵn sàng tiến thêm một bước. Khi chính sách sát thực tiễn hơn; nhà trường chủ động hơn; giáo viên được hỗ trợ nhiều hơn; các trung tâm hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập phát huy đúng vai trò; phụ huynh cởi mở hơn; truyền thông đồng hành tích cực hơn và cộng đồng nhìn nhận sự khác biệt bằng sự thấu hiểu thay vì định kiến, giáo dục hòa nhập sẽ không còn là mục tiêu trên giấy.

Đó sẽ là những lớp học mà mọi đứa trẻ đều cảm thấy mình thuộc về. Và cũng từ những lớp học ấy, một xã hội hòa nhập sẽ được hình thành – bắt đầu từ sự tôn trọng khác biệt, cơ hội bình đẳng và niềm tin rằng không một đứa trẻ nào đáng bị bỏ lại phía sau.

Thanh Tâm – Tuệ Lâm – Tuệ An

Bài viết liên quan

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Lên đầu trang