Vừa qua, có trường hợp một bác thương binh kể lại gia đình đã dùng 1 tỷ VND dưỡng già để đầu tư cho condotel sau khi nghe tư vấn hứa sớm độc lập tài chính, sản phẩm sẽ như máy in tiền. Sau khi phát hiện tiền không còn, ông liên tục đến gây sức ép với chủ đầu tư, cho rằng vợ mình đã “bị lừa” và yêu cầu hoàn toàn bộ tiền, sau cả tháng chủ đầu tư áp lực vì ngày nào bác cũng tới nói lớn tiếng nên chủ đầu tư đành phải hoàn lại đủ cho gia đình ông.
Ảnh mang tính chất minh họa – Nguồn Internet
Gần đây hiện tượng các chuyên gia tự phong trên mạng xã hội xuất hiện khá nhiều, nhưng chuyên môn thì không ai kiểm chứng họ. Khi mỗi chính sách ra đời là họ nhanh chóng ra bài phản biện cảm tính miễn là được dư luận ủng hộ, có thể đúng một số khía cạnh nhưng không có bằng chứng cụ thể, họ còn cắt ghép phát ngôn của lãnh đạo tăng sự tin cậy. Các lĩnh vực như tài chính, tiền tệ, đất đai thì kết quả thường chỉ đánh giá được qua nhiều năm áp dụng, tuy nhiên các chuyên gia mạng lại khẳng định đáng ra phải làm khác từ đầu, đây được định nghĩa: thiên kiến nhìn lại là hiện tượng con người đánh giá quá cao khả năng bản thân, sau khi sự việc xảy ra kết luận ngay là kết quả dễ đoán từ trước. Ví dụ: thị trường cổ phiếu tăng x3 lần thì dự đoán một cú sập, hoặc khi lãi suất huy động/ lãi suất vay tăng cao thì bất động sản sẽ ít thanh khoản – đó là hiện tượng chu kỳ thường thấy, không phải tiên tri hay phát hiện đặc biệt.
Nhiều lượt xem có đồng nghĩa với chuyên môn cao?
Những chuyên gia thật sự họ thường dành nhiều thời gian chuyên môn, nếu phát biểu thì rất thận trọng, kèm nhiều điều kiện và ngoại lệ nên nội dung thường ít tính lan tỏa. Ngược lại những chuyên gia mạng thường dự đoán dứt khoát về giá vàng, chứng khoán, bất động sản đương nhiên thu hút tương tác khủng. Để gây chú ý một số chuyên gia mạng liên tục chỉ trích chính sách, cho rằng: “sự thật bị che giấu” kiểu thuyết âm mưu bạn phải lưu ngay bài này không sẽ bị xoá mất.
Khi lượng theo dõi và fan đủ đông đảo tức là giai đoạn tạo niềm tin đã xong, các chủ Kênh chuyển sang giai đoạn “bán cơ hội đầu tư” với chiêu trò “lùa gà”:
– App đầu tư không rõ pháp lý : Forex, coin rác, quảng cáo lãi suất cao (lãi 2-5% mỗi tuần, không cần kiến thức) mời gọi nạp tiền cho các app theo kiểu đa cấp và khi nạp xong thì tiền một đi không trở lại, khi nạn nhân muốn rút thì lại có kịch bản lừa nạp thêm.
– Mời gói nghỉ dưỡng với hứa hẹn được nghỉ tại hàng ngàn Resort thế giới nhưng thực tế thì quyền đặt phòng bị giới hạn luôn hết chỗ, hoàn tiền 100% nếu không hài lòng nhưng chuyển tiền đi coi như mất, mua một lần nghỉ dưỡng cả đời nhưng giấu chi phí thường niên phát sinh.
– Máy in tiền, độc lập tài chính: Mời đầu tư mua condotel với hứa hẹn lợi nhuận thụ động, nhưng thực tế nhiều nhà đầu tư thất vọng vì không có khách thuê, chôn vốn nhiều năm, áp lực tài chính trả vay lớn hơn khi chưa đầu tư.
– Góp vốn mô hình kinh doanh: Đồng sở hữu những khách sạn, khu nghỉ nổi tiếng, vị trí đắc địa nhưng nhà đầu tư phát hiện ra đã ký uỷ quyền cho chủ đầu tư 50-70 năm khai thác mà không phát hiện do hợp đồng quá nhiều trang ; Góp vốn dự án slide đẹp bắt mắt nhưng không có kiểm toán đánh giá, hình thức này rất khó đòi lại tiền vì chỉ là dân sự tự nguyện.
Chắc hẳn đã có không ít người khuyết tật – thương binh đã mất trắng khoản tiền dành dụm phòng khi ốm đau, tuổi già vì những lời mời gọi đầu tư hấp dẫn. Nhưng nỗi tiếc nuối và tâm lý xấu hổ khiến họ im lặng suốt nhiều năm rồi mới dám kể lại.
Trường hợp bác thương binh trên dù may mắn lấy lại được tiền, nhưng không phải ai cũng có kết cục tương tự. Việc tự ý gây áp lực, đe dọa hay xúc phạm có thể dễ dàng vượt qua ranh giới pháp lý và có thể bị xử lý hình sự. Do đó, thay vì tự mình xử lý, nạn nhân nên đến ngay cơ quan chức năng.
Tạp chí điện tử Đồng Hành Việt – cơ quan bảo vệ quyền lợi và lợi ích hợp pháp của cộng đồng người khuyết tật, nhóm đối tượng chiếm khoảng 10% dân số xin đưa ra một số khuyến nghị và lời cảnh báo sau:
Với người dân đặc biệt người khuyết tật, thương binh, người cao tuổi: Không có Kênh đầu tư hợp pháp nào mang lại lợi nhuận cao, không rủi ro như một số KOL quảng cáo, ngay cả các doanh nghiệp hiệu quả hàng đầu thông thường cũng chỉ đạt tỷ suất lợi nhuận 25% trên vốn trong 1 năm. Nếu một cơ hội đầu tư được quảng cáo với mức sinh lời vượt xa hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp hàng đầu nhưng lại khẳng định rủi ro thấp hoặc gần như bằng không, nhà đầu tư cần đặc biệt thận trọng và kiểm chứng kỹ các thông tin trước khi xuống tiền.
Cảnh giác cao với những mời gọi tạo áp lực tâm lý: “cơ hội cuối”, “còn vài suất”, “người nổi tiếng cũng tham gia”
Khi mất tiền cần trình báo sớm, không vì xấu hổ mà im lặng vì chậm báo công an sẽ có nhiều nạn nhân khác.
Với các Hội, đoàn thể, Câu lạc bộ: thường xuyên lên chương trình chia sẻ kiến thức tài chính cập nhật thủ đoạn lừa đảo đầu tư mới, ai gặp phải lên nhóm chia sẻ ngay cho thành viên khác.
Với cơ quan quản lý: Thường xuyên rà soát các kênh Tiktok, FB mới nổi hoặc hay chạy quảng cáo để phát hiện sớm hoạt động huy động vốn có dấu hiệu rủi ro cao, tránh xử lý quá muộn. Ví dụ chỉ cần đánh vào ô tìm kiếm dòng chữ “đầu tư lợi nhuận cao”, tự nhiên các kênh sẽ xuất hiện. Công khai danh sách các tổ chức có dấu hiệu lừa đảo, quyết liệt xử lý các tổ chức doanh nghiệp vi phạm như bán kỳ nghỉ nhiều tỷ đồng. Xây dựng cơ chế tiếp nhận tố giác thuận tiện, đảm bảo tính ẩn danh và an toàn cho người cấp tin: hỗ trợ phát miễn phí tem bưu chính, tăng điểm tiếp nhận không gắn camera 24/7 để hạn chế tối đa người gửi thư bị nhận diện khi chưa cần thiết. Rào cản lớn nhất của việc tố giác là tâm lý lo ngại bị nhận diện, vì vậy nếu tháo gỡ được điểm này, các vi phạm sẽ được trình báo sớm hơn.
Về truyền thông, định hướng và nhận diện – đây là mắt xích quan trọng để ngăn chặn từ sớm: Các cơ quan báo chí chính thống cần thường xuyên có chuyên mục ngắn hướng dẫn người dân các dấu hiệu nhận diện “chuyên gia mạng” lừa đảo như: dự đoán dứt khoát thiếu căn cứ, ngôn từ kích động kiểu “cơ hội cuối”, và không minh bạch về chứng chỉ hành nghề hay hồ sơ pháp lý sản phẩm…. Bên cạnh đó, việc định hướng truyền thông cũng cần thay đổi: không chỉ đưa tin vụ việc, mà phải cập nhật thường xuyên các chiêu trò mới nhất để cảnh báo người dân luôn cảnh giác đối với chiêu trò.
Ngoài ra, nên tổ chức buổi tuyên truyền trực tiệp, tập huấn thực hành nhận diện tin giả và app đầu tư rác – ưu tiên hình ảnh trực quan, tình huống mô phỏng nhất là lồng ghép trong các hoạt động của các cơ quan, tổ chức đặc biệt là tổ chức của các nhóm đối tượng yếu thế như người cao tuổi, người khuyết tật….
Nhà báo Huy Hà
