Ngày 18 tháng 4 hàng năm là Ngày người khuyết tật Việt Nam (Điều 11 Luật Người khuyết tật 2010). Đây là dấu mốc quan trọng nhằm tôn vinh, bảo vệ quyền bình đẳng, sự hòa nhập cộng đồng của người khuyết tật (NKT). Đồng thời, thúc đẩy việc bảo đảm quyền và cơ hội tham gia của NKT trong mọi lĩnh vực của đời sống để khẳng định trách nhiệm của xã hội trong việc chăm sóc, tạo cơ hội cho NKT sống độc lập, tự tin.
Tỷ lệ NKT tại Việt Nam khoảng gần 7% dân số, thấp hơn nhiều so với tỷ lệ trung bình của thế giới hiện nay là khoảng 15%. Mặc dù tỷ lệ thấp hơn thế giới, nhưng Việt Nam vẫn là một trong những nước có tỷ lệ NKT cao trong khu vực, với xu hướng tăng do già hóa dân số. Trong nhiều năm qua, Đảng và Nhà nước đã có những chủ trương, chính sách quan trọng về NKT và phát huy được hiệu quả trong thực tiễn. Nhiều NKT có ý chí, nghị lực cao, không ngừng học tập, làm việc để tìm kiếm cơ hội, tự lập, thậm chí kinh doanh và tạo việc làm cho cộng đồng. Thực tế đã minh chứng nhiều NKT đã vươn lên vượt qua chính mình, hòa nhập cùng cộng đồng trở thành tấm gương cho mọi người noi theo. Những con người thật đáng trân trọng, cho dù đã mất đi, hoặc khiếm khuyết một phần thân thể so với người bình thường, nhưng trong suy nghĩ, hành động của họ lại rất đầy đủ. Nghị lực, ý chí quyết tâm chính là sức mạnh để NKT vượt qua giới hạn khiếm khuyết bên ngoài, đem lại hạnh phúc cho mình, cho gia đình và xã hội.
Năm 2025, với chủ đề “Công nghệ số và khả năng tiếp cận có tính đến người khuyết tật” đã mở ra cơ hội cho NKT tiếp cận thông tin, học tập và tìm kiếm việc làm, đời sống NKT từng bước được cải thiện nhờ chính sách đẩy mạnh quyền tham gia, ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số. Việc áp dụng các phần mềm hỗ trợ, thiết bị thông minh, nền tảng học tập và làm việc trực tuyến đã giúp NKT vượt qua rào cản về không gian và khả năng vận động. Ở lĩnh vực lao động và việc làm, nhiều doanh nghiệp đã chủ động tạo cơ hội cho NKT tham gia vào thị trường lao động. Những công việc phù hợp không chỉ mang lại thu nhập mà còn giúp NKT khẳng định bản thân, sống độc lập và tự tin hơn trong cuộc sống. Từ 01/01/2026, Nhà nước tăng cường chính sách hỗ trợ NKT thông qua việc điều chỉnh nâng mức chuẩn trợ giúp xã hội. Tại nhiều địa phương, mức trợ cấp tháng cho NKT nặng và đặc biệt nặng được tăng lên, căn cứ vào mức chuẩn mới, giúp cải thiện đáng kể đời sống và an sinh xã hội cho nhóm yếu thế. Mức trợ cấp xã hội hằng tháng đối với NKT đặc biệt nặng tại cộng đồng là 1.250.000 đồng đến 1.400.000 đồng/tháng; NKT tật được nuôi dưỡng tại cơ sở trợ giúp xã hội là 1.440.000 đồng đến 2.500.000 đồng/tháng. Chính sách trợ giúp xã hội hiện nay đã tạo ra hệ thống hỗ trợ bao phủ cả ba trụ cột an sinh cơ bản là trợ cấp tiền mặt, bảo hiểm y tế miễn phí và hỗ trợ chi phí học tập cho NKT. Nguồn lực cho công tác NKT đã được quan tâm đầu tư, đồng thời việc huy động nguồn lực trong xã hội được đẩy mạnh. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các cơ quan, đoàn thể và các tổ chức của NKT đã huy động nguồn lực xã hội hỗ trợ, nhiều hoạt động xã hội hóa được khởi công “Ngôi nhà hy vọng”, “Nhà tình nghĩa”, “Phiên chợ không đồng”… và các diễn đàn xóa bỏ rào cản đang lan tỏa trong cộng đồng trên cả nước.
Đời sống NKT hiện nay đã và đang từng bước được cải thiện. Tuy nhiên, NKT vẫn còn phải đối mặt với nhiều khó khăn, rất cần tiếp tục được hỗ trợ không chỉ của Nhà nước mà còn của cộng đồng, xã hội về việc làm, rào cản hạ tầng vật chất và định kiến. Bởi lẽ, thực tế cuộc sống NKT vẫn đang gặp khó trong việc tiếp cận giáo dục, y tế, các công trình công cộng chưa phù hợp, thiếu việc làm ổn định, về cơ bản họ vẫn phải sống phụ thuộc vào gia đình hoặc trung tâm bảo trợ. Định kiến xã hội dù đã giảm, nhưng rào cản tâm lý vẫn làm cho NKT cảm thấy mặc cảm, tự ti. Chính sách đẩy mạnh quyền tham gia, ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số được triển khai, tuy nhiên với trên 87% NKT sống tại nông thôn, đối mặt với tỷ lệ nghèo cao, hạn chế về học vấn và việc làm. Phần lớn NKT còn gặp khó khăn trong cuộc sống hằng ngày, khả năng tiếp cận dịch vụ y tế, phục hồi chức năng còn thấp; mới chỉ có khoảng hơn 1/3 trẻ khuyết tật được phát hiện và can thiệp sớm; tỷ lệ trường học, bệnh viện, nhà ga, phương tiện giao thông đáp ứng tiêu chuẩn tiếp cận còn hạn chế. Nhiều vùng sâu, vùng xa thiếu dịch vụ phục hồi chức năng, dịch vụ can thiệp sớm, giáo dục hòa nhập và đội ngũ nhân viên công tác xã hội. Không ít NKT, nhất là phụ nữ và trẻ em, vẫn đối mặt với nguy cơ bị bạo lực, bị bỏ rơi, bị phân biệt đối xử.
Vừa qua, ngày 03 tháng 12 năm 2025 nhân kỷ niệm Ngày Quốc tế Người khuyết tật, tại Trụ sở Trung ương Đảng, Tổng Bí thư Tô Lâm đã chủ trì cuộc làm việc về chủ trương, chính sách đối với NKT tại Việt Nam trong thời gian tới. Tổng Bí thư yêu cầu phải hướng tới mục tiêu: Không để bất kỳ NKT nào bị bỏ lại phía sau, mọi NKT đều có cơ hội sống tốt hơn mỗi ngày. Tổng Bí thư cũng yêu cầu việc xây dựng chính sách cho NKT trong giai đoạn hiện nay phải đổi mới tư duy, chuyển cách tiếp cận từ y tế, chăm sóc sang cách tiếp cận xã hội hòa nhập; xây dựng các chính sách pháp luật tiếp cận NKT theo mô hình xã hội chứ không phải theo mô hình tiếp cận y tế thông thường.
Đây là chỉ đạo quan trọng của Đảng yêu cầu các bộ, ban, ngành, tổ chức và cá nhân liên quan thống nhất thực hiện nhiệm vụ trong giai đoạn hiện nay. Năm 2026, với chủ đề “Thúc đẩy quyền tham gia của người khuyết tật – Kiến tạo đột phá phát triển” do Bộ Y tế công bố, nhấn mạnh vai trò chủ động, khả năng đóng góp và sự tham gia đầy đủ của NKT trong quá trình xây dựng và phát triển. Quyền tham gia của NKT bao gồm việc được tiếp cận giáo dục, việc làm, dịch vụ xã hội, đồng thời được lắng nghe và tham gia vào các quyết định liên quan đến cuộc sống của mình. Khi rào cản được tháo gỡ từ môi trường vật lý đến định kiến xã hội, NKT sẽ có cơ hội phát huy năng lực, sống độc lập và xây dựng xã hội. Chủ đề năm nay nhấn mạnh vai trò chủ thể của NKT trong quá trình phát triển; NKT không chỉ là đối tượng thụ hưởng chính sách, mà họ còn có khả năng tham gia, đóng góp và sáng tạo khi được tạo điều kiện phù hợp.
Trong những năm qua, Liên hiệp hội về Người khuyết tật Việt Nam (VFD), các tổ chức NKT đã tích cực hoạt động, huy động hàng trăm tỷ đồng từ nguồn lực xã hội, tập trung bảo vệ quyền lợi, hỗ trợ cải thiện đời sống, giáo dục, dạy nghề và tạo việc làm giúp nâng cao chất lượng cuộc sống và thúc đẩy sự hòa nhập, bình đẳng của NKT. Các hội đã khẳng định vai trò cầu nối, thúc đẩy chính sách, hòa nhập xã hội và phát huy năng lực NKT, góp phần quan trọng vào an sinh xã hội. Tạp chí Đồng hành Việt cơ quan ngôn luận của VFD, luôn tập trung tuyên truyền về các nội dung về chính sách, đời sống, pháp luật và các hoạt động xã hội hướng tới NKT – Kết nối và nâng cao vị thế của NKT. Các ấn phẩm của Tạp chí luôn bám sát chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước liên quan đến NKT; phản ánh kịp thời hoạt động của VFD và các tổ chức thành viên; biểu dương kịp thời những tấm gương người tốt, việc tốt trên khắp mọi miền đất nước.
Ý kiến đề xuất về việc cấp giấy xác nhận khuyết tật
Hiện nay, có hơn 3 triệu NKT đã được cấp giấy xác nhận khuyết tật (Báo cáo của Bộ Y tế ngày 03/12/2025). Như vậy còn hơn 5 triệu NKT tại Việt Nam chưa được cấp giấy xác nhận. Xuất phát từ nhiều nguyên nhân, trong đó các nguyên nhân chính: do thủ tục hành chính; sự thiếu hiểu biết về chính sách; những khó khăn trong việc đánh giá mức độ khuyết tật, đặc biệt là các dạng khuyết tật nhẹ hoặc khuyết tật tâm thần, thần kinh.
Hiện nay, quy trình xác nhận khuyết tật vẫn còn rất phức tạp; các dạng khuyết tật về thần kinh, tâm thần, trí tuệ hoặc các dạng khuyết tật không biểu hiện rõ ra bên ngoài thường rất khó đánh giá và phân loại mức độ (nặng, đặc biệt nặng) theo quy định, gây khó khăn cho việc cấp giấy xác nhận của chính quyền địa phương. Ở các vùng sâu, vùng xa người dân gặp khó khăn trong việc đi lại, tiếp cận các cơ sở y tế để khám và làm thủ tục hồ sơ, đặc biệt khi phải đi lại nhiều lần. Mặt khác, nhiều gia đình có NKT, đặc biệt là các dạng khuyết tật nhẹ hoặc khuyết tật tâm thần, cảm thấy tự ti, muốn “che giấu” hoặc không muốn con em mình bị dán “nhãn” là NKT, dẫn đến việc không chủ động làm thủ tục. Đồng thời, nhiều người chưa hiểu rõ quy định của Luật Người khuyết tật, không biết việc cấp giấy xác nhận giúp họ được hưởng các chính sách trợ cấp xã hội, bảo hiểm y tế và các ưu đãi khác, nên không quan tâm đến việc làm thủ tục xác nhận khuyết tật. Công tác rà soát NKT tại cộng đồng chưa triệt để, đặc biệt ở các vùng sâu, vùng xa.
Trách nhiệm và giải pháp
Việc đẩy mạnh cải cách thủ tục, nâng cao nhận thức và hỗ trợ NKT tiếp cận dịch vụ xác nhận là rất cần thiết hiện nay. Trách nhiệm thuộc về cơ quan quản lý nhà nước các cấp trong việc nâng cao hiệu quả rà soát, giảm thủ tục hành chính. Bộ Y tế cần hướng dẫn công tác khám giám định, xác định dạng và mức độ khuyết tật tại các cơ sở y tế và đề xuất giảm bớt các thủ tục hành chính cho người dân khi làm thủ tục cấp giấy xác nhận khuyết tật. UBND cấp xã trực tiếp tổ chức Hội đồng xác định mức độ khuyết tật, rà soát, lập hồ sơ tạo điều kiện thuận lợi nhất có thể, cho người dân khi thực hiện việc cấp giấy xác nhận.
Hiện nay, Nhà nước đang đẩy mạnh cải cách thủ tục, áp dụng công nghệ thông tin và tăng cường rà soát tại cơ sở để nâng cao tỷ lệ NKT được cấp giấy nhằm đảm bảo quyền lợi về chính sách theo quy định. Thủ tục đã được tích hợp trực tuyến, cho phép người dân thực hiện tại nhà qua Cổng dịch vụ công Quốc gia, giảm thiểu việc đi lại cho NKT hoặc người giám hộ. Hội đồng xác định mức độ khuyết tật tại địa phương (UBND cấp xã) đánh giá trực tiếp, dựa trên các tiêu chí rõ ràng, giúp đảm bảo quyền lợi được công nhận đúng mức độ. Vấn đề cần thiết là phải hỗ trợ hướng dẫn trực tiếp cho gia đình NKT thực hiện như, để qua Cổng dịch vụ công Quốc gia có hiệu quả là điều rất cần thiết. Các tổ chức của NKT cần đẩy mạnh công tác thông tin, tuyên truyền hơn nữa đến các vùng sâu, vùng xa cho người dân biết về các chế độ, chính sách liên quan là cơ sở pháp lý vững chắc để NKT được hưởng trợ cấp, bảo hiểm y tế, cùng các ưu đãi giáo dục, dạy nghề và an sinh xã hội.
Ngày 18/4 là ngày hội của NKT, đây là cơ hội để lan tỏa yêu thương, khơi dậy ý chí và trách nhiệm cộng đồng, đảm bảo quyền và sự hòa nhập cho NKT. Thúc đẩy quyền tham gia của người khuyết tật – Kiến tạo đột phá phát triển, không chỉ là khẩu hiệu, mà phải đi vào thực tế cuộc sống, nâng cao nhận thức, tăng cường cơ hội việc làm và hỗ trợ NKT tham gia tích cực vào đời sống xã hội, hướng tới một môi trường bình đẳng và hòa nhập. Đây là trách nhiệm của toàn xã hội thực hiện theo quan điểm chỉ đạo của Đảng, chính sách của Nhà nước hướng tới mục tiêu là tạo một bước chuyển mới, hành động mạnh mẽ hơn, quyết liệt hơn để nâng cao chất lượng cuộc sống của NKT trong cả nước, để mọi NKT đều có cơ hội sống an toàn, học tập, làm việc, hòa nhập và phát triển như mọi công dân khác./. TVC.
