Một ngày mùa thu 2026, tôi và anh bạn đồng nghiệp rủ nhau lên chùa. Chuyến đi đưa chúng tôi đến một địa danh nổi tiếng của vùng đất cố đô, đồng thời mở ra một cuộc gặp gỡ với những phận đời cần được chở che. Chùa Đức Sơn nằm trên trục đường Minh Mạng, phường Thủy Xuân, phía Tây Nam thành phố Huế.
Quang cảnh chùa
Chúng tôi rời xa những tuyến phố đông đúc, tiếng xe cộ thưa dần sau lưng. Con đường dẫn vào chùa ngoằn ngoèo qua những khoảng xanh yên tĩnh, những hàng cây lặng lẽ nghiêng bóng và những nếp nhà nép mình bên triền đất, mang một vẻ bình yên rất riêng. Càng đi sâu, nhịp sống phố thị càng lùi xa, nhường chỗ cho một không gian trầm mặc, thanh bình của vùng đất cố đô. Nơi đây, dường như thời gian cũng trôi chậm hơn, để con người có thể lắng nghe tiếng lòng mình.
Quang cảnh chùa
Thế nhưng, phía sau vẻ tĩnh lặng ấy không chỉ có tiếng chuông chùa ngân nga, mùi hương trầm thoảng nhẹ hay những bước chân thành kính nơi cửa Phật. Trong khuôn viên chùa Đức Sơn như còn có một thế giới khác – nơi hơn hai trăm trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt đang được cưu mang, nuôi dưỡng. Trong số đó có những em bị bỏ rơi từ khi còn đỏ hỏn, có những em mang khiếm khuyết về thể chất và gặp nhiều khó khăn trong cuộc sống…
Có nhiều em chưa một lần biết mặt cha mẹ. Có em lại được đưa đến khi còn chưa kịp nhận biết vòng tay nào là vòng tay ruột thịt; Nhiều em lại gặp khó khăn trong vận động, giao tiếp và học tập.
Những đứa trẻ ấy, mỗi thân phận một hoàn cảnh, một câu chuyện, nhưng cùng gặp nhau ở một điểm chung: các em cần một mái nhà để lớn lên, một bàn tay để nắm lấy và một môi trường đủ yêu thương, an toàn để có thể trưởng thành.
Và ở ngôi chùa ấy, sư cô Minh Tú đã chọn dành một phần cuộc đời mình để đón nhận, chăm sóc, nuôi dưỡng và dạy dỗ những phận đời bé nhỏ.
Có lẽ chỉ khi chứng kiến những việc ấy, người ta mới thấy rằng lòng từ bi không cần những lời lẽ lớn lao. Nó đôi khi bắt đầu từ một việc rất bình thường: đón một đứa trẻ vào nhà, pha cho em bình sữa, lau sạch khuôn mặt còn vương nước mắt, rồi kiên nhẫn ở bên em qua từng đêm dài. Những việc bình thường ấy, lặp lại ngày này qua ngày này qua ngày khác, tháng này qua tháng khác, đã trở thành một hành trình bền bỉ, dù không hề dễ dàng nhưng chan chứa tình người.
Những việc bình thường ấy hiện ra rõ nhất vào buổi sáng. Ở chùa Đức Sơn, ngày mới bắt đầu bằng tiếng trẻ gọi nhau, tiếng dép nhỏ chạy trên nền gạch, tiếng người lớn nhắc các em rửa mặt, thay quần áo, chuẩn bị bữa ăn. Thi thoảng, một tiếng khóc bất chợt vang lên, rồi lắng xuống trong lời dỗ dành dịu dàng. Ngày mới ở đây cứ mở ra như thế: không ồn ào, không lớn lao, mà đầy ắp những việc nhỏ cần có người làm.
Ở nơi này, cuộc sống không phải lúc nào cũng bình yên như vẻ ngoài tĩnh lặng của chốn thiền môn. Nuôi dạy một đứa trẻ đã là công việc vất vả; chăm sóc nhiều đứa trẻ có những hoàn cảnh đặc biệt lại càng đòi hỏi sự kiên nhẫn, sức lực và một trái tim đủ lớn để yêu thương.
Một đứa trẻ và câu hỏi chưa có lời đáp
Trong những câu chuyện về trẻ em bị bỏ rơi, điều khiến chúng tôi day dứt nhất đôi khi không phải là những gì các em đã trải qua, mà là những gì các em chưa bao giờ có cơ hội được biết. Buổi chiều hôm ấy, khi có người khách ghé thăm đang ngồi bên hiên chùa, một em nhỏ lặng lẽ đến gần. Em không hỏi về những điều xa xôi, cũng chẳng đòi hỏi một món quà. Em chỉ ngước nhìn người đối diện, ngập ngừng hỏi một câu tưởng chừng rất đơn giản:
“Cô ơi, mẹ con ở đâu?”
Câu hỏi ấy khiến người lớn chúng tôi bỗng trở nên lúng túng. Có những điều người lớn có thể giải thích bằng rất nhiều lời, nhưng trước nỗi thiếu vắng tình thân của một đứa trẻ, mọi lời nói dường như đều trở nên nhỏ bé. Không ai có thể trả lời thay em về người mẹ chưa từng trở lại. Cũng không ai có thể bù đắp trọn vẹn những tháng ngày em thiếu vắng vòng tay gia đình. Điều có thể làm, có lẽ chỉ là ngồi xuống bên cạnh, lắng nghe em nói và để em cảm nhận rằng mình vẫn có những người sẵn lòng yêu thương, chở che.
Khi một bước chân nhỏ cũng là niềm vui lớn
Ở một góc khác của ngôi chùa, câu chuyện về trẻ em khuyết tật lại mở ra những cung bậc cảm xúc khác.
Với nhiều trẻ nhỏ, việc tự mặc áo, cầm thìa hay bước qua một khoảng sân là những kỹ năng được hình thành trong quá trình lớn lên. Nhưng với một em nhỏ gặp khó khăn trong vận động, mỗi việc ấy đôi khi là kết quả của cả một quá trình tập luyện lâu dài.
Chúng tôi thấy một em bé đang cố tự cầm chiếc thìa trong bữa ăn. Bàn tay chưa thật linh hoạt khiến thức ăn rơi xuống bàn. Em nhìn chiếc thìa, rồi nhìn người chăm sóc, nét mặt vừa lúng túng vừa mong chờ. Người lớn có thể dễ dàng làm giúp em mọi việc để tiết kiệm thời gian. Nhưng nếu muốn em tự lập, họ phải kiên nhẫn chờ đợi, động viên và trao cho em cơ hội thử lại.
Ở những cơ sở nuôi dưỡng trẻ khuyết tật, tình thương còn được thể hiện qua sự kiên nhẫn trước những việc tưởng chừng nhỏ nhặt; là không làm thay khi đứa trẻ vẫn có thể tự mình cố gắng; là tôn trọng khả năng và nhịp phát triển riêng của từng em. Mỗi đứa trẻ có một cách lớn lên khác nhau. Có em tiến bộ từng ngày, có em cần nhiều thời gian hơn. Điều đáng quý là các em được chăm sóc, được học hỏi, được khuyến khích phát huy khả năng và có cơ hội phát triển theo năng lực của mình, thay vì bị nhìn nhận chỉ qua những khiếm khuyết.
Sư cô Minh Tú – tình thương được đo bằng những tháng ngày bền bỉ
Đằng sau những bữa cơm, giấc ngủ và từng bước trưởng thành của trẻ là công việc chăm sóc kéo dài từ sáng đến tối. Đó là những việc không phải lúc nào người ngoài cũng nhìn thấy: chuẩn bị thức ăn, giữ gìn vệ sinh, chăm sóc khi trẻ đau ốm, hướng dẫn các em học tập, uốn nắn những hành vi chưa phù hợp và tìm cách giúp từng em thích nghi với cuộc sống.
Đối với sư cô Minh Tú, việc nuôi dạy trẻ không thể chỉ dừng lại ở lòng thương cảm. Một đứa trẻ cần được yêu thương, nhưng cũng cần được giáo dục, rèn luyện kỹ năng sống và chuẩn bị những điều kiện cần thiết để trưởng thành. Với trẻ khuyết tật, quá trình ấy càng đòi hỏi sự quan tâm phù hợp với tình trạng, nhu cầu và khả năng riêng của từng em. Bên cạnh việc chăm sóc thể chất, các em còn cần được lắng nghe, tôn trọng, chỉ bảo và trao cơ hội để khám phá, phát huy khả năng của chính mình.
Những thay đổi ấy không đến trong một sớm một chiều. Chúng là thành quả của sự chăm sóc liên tục, của sự phối hợp giữa người nuôi dưỡng, giáo viên và những người có chuyên môn khi cần thiết. Và trên hành trình ấy, lòng từ bi chỉ thực sự trở thành sức mạnh khi đi cùng kiến thức, trách nhiệm và sự bền bỉ.
Phía sau cánh cổng chùa là những nỗi lo đời thường
Nếu chỉ nhìn chùa Đức Sơn qua khung cảnh yên bình, ai cũng có thể nghĩ rằng nơi đây luôn ngập tràn sự thanh thản. Nhưng cuộc sống của một cơ sở nuôi dạy trẻ có hoàn cảnh đặc biệt không thể chỉ được nhìn bằng vẻ đẹp của cảnh quan hay sự xúc động trong những lần ghé thăm.
Mỗi ngày trôi qua đều gắn với những nhu cầu cụ thể: thức ăn, quần áo, thuốc men khi cần, điều kiện học tập, chỗ ở, sự chăm sóc và những khoản chi phí không thể thiếu. Đối với trẻ khuyết tật, một số em còn cần phương tiện hỗ trợ, chương trình giáo dục phù hợp hoặc sự can thiệp chuyên môn tùy tình trạng và nhu cầu thiết yếu.
Bởi thế, khi đến với một mái ấm như Đức Sơn, điều đầu tiên là sự cảm phục dành cho người đang chăm sóc trẻ. Đó còn là sự thấu hiểu đối với những công việc lặng thầm phía sau, cùng ý thức rằng việc bảo vệ và nuôi dạy trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt là trách nhiệm lâu dài của cả cộng đồng.
Sự hỗ trợ dành cho các em không nên chỉ dừng lại ở những lần thăm hỏi hay giúp đỡ nhất thời. Điều quan trọng hơn là sự đồng hành có trách nhiệm, hỗ trợ đúng nhu cầu, góp phần cải thiện điều kiện chăm sóc, học tập và phát triển của trẻ. Cùng với đó, việc tôn trọng quyền riêng tư, danh dự và nhân phẩm của các em cũng cần được đặt lên hàng đầu.
Khi rời chùa, lòng người còn ở lại
Chiều xuống trên vùng phía Tây Nam thành phố Huế. Ánh nắng nhạt dần qua những tán cây, con đường ngoằn ngoèo dẫn vào chùa lại trở nên yên ắng. Tiếng nói cười của trẻ nhỏ vẫn vang lên đâu đó, hòa vào không gian tĩnh lặng của chốn cửa thiền.
Chúng tôi rời chùa, mang theo nhiều suy ngẫm hơn những gì mình đã nhìn thấy.
Bởi trong cuộc sống, có những đứa trẻ được chào đón bằng tiếng khóc vui mừng của gia đình, được lớn lên trong vòng tay cha mẹ và được nâng đỡ qua từng chặng đường. Cũng có những đứa trẻ phải bắt đầu cuộc đời bằng sự thiếu vắng, mang theo những thiệt thòi mà bản thân không hề lựa chọn.
Các em không chọn hoàn cảnh mình sinh ra. Các em cũng không có lỗi vì những khiếm khuyết của cơ thể hay những mất mát mà mình phải gánh chịu. Điều các em cần là cơ hội để học tập, trưởng thành, phát triển khả năng và được đối xử bình đẳng như những đứa trẻ khác.
Giữa không gian tĩnh lặng của vùng Thủy Xuân, chùa Đức Sơn hiện lên như một lời nhắc nhở về ý nghĩa của sự chở che. Từ hành trình nuôi dưỡng trẻ bị bỏ rơi đến việc chăm sóc những em nhỏ khuyết tật, câu chuyện gắn với sư cô Minh Tú gợi lên một điều giản dị: tình thương không chỉ nằm ở cảm xúc, mà cần được thể hiện bằng trách nhiệm và những việc làm cụ thể mỗi ngày.
Rời mái chùa, điều còn đọng lại trong chúng tôi không chỉ là hình ảnh những đứa trẻ hay câu hỏi ngây thơ của một em nhỏ về người mẹ của mình, mà còn là sự trân trọng đối với những con người đang âm thầm chăm sóc, nuôi dạy các em. Vì giá trị của một mái ấm không chỉ nằm ở việc che chở cho những đứa trẻ trong hiện tại, mà còn ở chỗ giúp các em có thêm niềm tin, điều kiện và cơ hội để bước tiếp trên hành trình trưởng thành.
Tuấn Phương
