Sáng 3/11, tỉnh Ninh Bình tổ chức Lễ công bố Quyết định thành lập Khu rừng đặc dụng “Khu bảo tồn loài – sinh cảnh Voọc mông trắng Kim Bảng”. Đây là bước đi quan trọng nhằm bảo vệ quần thể linh trưởng đặc hữu quý hiếm, gìn giữ hệ sinh thái rừng núi đá vôi, đồng thời góp phần xây dựng hồ sơ đề cử Di sản thế giới Vân Long – Kim Bảng – Tam Chúc.
Dự buổi lễ có ông Trần Huy Tuấn, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Ninh Bình; ông Hà Hải Bình, Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, Bộ Nông nghiệp và Môi trường; ông Trần Anh Dũng, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Ninh Bình, cùng đại diện các sở, ban, ngành, địa phương, nhà khoa học, chuyên gia và các tổ chức bảo tồn thiên nhiên trong nước, quốc tế.
Bảo vệ quần thể Voọc mông trắng lớn thứ hai thế giới
Voọc mông trắng là loài linh trưởng đặc hữu của Việt Nam, được xếp vào nhóm cực kỳ nguy cấp trong Danh lục Đỏ của Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN). Cả nước hiện có khoảng 540 cá thể, trong đó Ninh Bình có gần 470 cá thể, chiếm khoảng 90% quần thể toàn cầu. Riêng tại vùng rừng núi đá vôi Kim Bảng, các nhà khoa học đã xác minh ngoài thực địa ít nhất 116 cá thể. Đây là quần thể Voọc mông trắng lớn thứ hai thế giới, sau Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long.
Phát biểu tại buổi lễ, Phó chủ tịch tỉnh Ninh Bình Trần Anh Dũng nhấn mạnh, giữ được quần thể Voọc tại Kim Bảng cũng là góp phần bảo vệ tương lai của loài linh trưởng quý hiếm này. Giá trị đó đồng thời đặt ra trách nhiệm lớn đối với chính quyền, lực lượng chức năng và người dân trong quản lý, bảo vệ rừng, bảo tồn thiên nhiên.
Ông Trần Anh Dũng, Phó chủ tịch UBND tỉnh Ninh Bình phát biểu
Việc thành lập Khu bảo tồn loài – sinh cảnh Voọc mông trắng Kim Bảng đánh dấu bước tiến mới trong công tác bảo vệ rừng và bảo tồn đa dạng sinh học của tỉnh. Đây không chỉ là nhiệm vụ bảo vệ một loài động vật quý hiếm mà còn góp phần gìn giữ hệ sinh thái rừng núi đá vôi và những giá trị thiên nhiên đặc biệt của địa phương.
Khu bảo tồn đã được tích hợp trong Quy hoạch lâm nghiệp quốc gia theo Quyết định số 895/QĐ-TTg năm 2024 của Thủ tướng Chính phủ. Đại hội Đảng bộ tỉnh Ninh Bình lần thứ nhất năm 2025 cũng xác định, chủ trương kết hợp hài hòa giữa bảo tồn di sản văn hóa, bảo vệ môi trường với phát triển kinh tế.
Ông Trần Anh Dũng, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Ninh Bình trao quyết định thành lập Khu rừng đặc dụng “Khu bảo tồn loài – sinh cảnh Voọc mông trắng Kim Bảng” cho lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh.
Để khu bảo tồn hoạt động hiệu quả, ông Trần Anh Dũng yêu cầu, các đơn vị liên quan triển khai đồng bộ nhiệm vụ quản lý, bảo vệ rừng và bảo tồn đa dạng sinh học. Trong đó, Ban Quản lý Khu bảo tồn cần khẩn trương kiện toàn tổ chức, bố trí nhân lực, xây dựng quy chế phối hợp và tổ chức tuần tra, kiểm soát theo phương án đã được phê duyệt.
Tỉnh cũng định hướng đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ trong quản lý, theo dõi các đàn Voọc và diễn biến tài nguyên rừng. Việc ứng dụng công nghệ cần gắn với xây dựng cơ sở dữ liệu, giúp nắm chắc hiện trạng quần thể, kịp thời phát hiện những thay đổi về sinh cảnh để có giải pháp bảo vệ phù hợp.
Các phường Lý Thường Kiệt, Tam Chúc và Nguyễn Úy được yêu cầu, phối hợp chặt chẽ với lực lượng kiểm lâm, Ban Quản lý khu bảo tồn trong tuần tra, bảo vệ rừng, phát hiện và xử lý vi phạm. Cùng với đó, các địa phương cần tăng cường tuyên truyền, vận động người dân tham gia bảo vệ thiên nhiên, phát triển sinh kế bền vững, để cộng đồng vừa có trách nhiệm gìn giữ môi trường sống của loài, vừa được hưởng lợi từ các hoạt động bảo tồn.
Các đại biểu thực hiện nghi thức chào cờ tại buổi lễ.
Các sở, ngành liên quan có trách nhiệm phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường bảo đảm nguồn lực thực hiện phương án quản lý khu bảo tồn; kiểm soát chặt chẽ hoạt động xây dựng, khai thác khoáng sản tại khu vực giáp ranh, không để xảy ra tình trạng chia cắt hoặc suy giảm chất lượng sinh cảnh. Tỉnh đồng thời định hướng lồng ghép các chương trình, dự án và huy động nguồn lực hợp tác quốc tế phục vụ bảo vệ rừng, phục hồi sinh cảnh, bảo tồn đa dạng sinh học.
Kết nối không gian sinh thái, hướng tới di sản thế giới
Không chỉ có ý nghĩa đối với công tác bảo tồn thiên nhiên, Khu bảo tồn Kim Bảng còn là một hợp phần quan trọng trong không gian cảnh quan văn hóa – sinh thái Vân Long – Kim Bảng – Tam Chúc, hướng tới mục tiêu xây dựng hồ sơ đề cử Di sản thế giới.
Ông Trần Huy Tuấn, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Ninh Bình tặng hoa chúc mừng lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh.
Ngày 25/3/2026, Văn phòng Chính phủ có Công văn số 2592/VPCP-KGVX thông báo ý kiến của Phó Thủ tướng Chính phủ Mai Văn Chính, thống nhất chủ trương chuẩn bị hồ sơ khoa học “Cảnh quan văn hóa – sinh thái Voọc mông trắng Vân Long – Kim Bảng – Tam Chúc” để xem xét đưa vào Danh sách dự kiến lập hồ sơ đề cử Di sản thế giới. UBND tỉnh Ninh Bình được giao chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành và cơ quan liên quan triển khai. Ngày 30/3/2026, báo cáo tóm tắt về khu vực này được đăng tải trên trang thông tin của Trung tâm Di sản thế giới UNESCO.
Đáng chú ý, quá trình xây dựng hồ sơ đang được nghiên cứu theo hướng mở rộng không gian liên tỉnh Ninh Bình – Phú Thọ. Ngày 1/11/2026, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch có Tờ trình số 673/TTr-BVHTTDL báo cáo Thủ tướng Chính phủ về việc cho phép UBND tỉnh Ninh Bình chủ trì, phối hợp với UBND tỉnh Phú Thọ chuẩn bị hồ sơ khoa học khu di sản theo hướng liên tỉnh.
Theo đề xuất, phạm vi nghiên cứu xem xét bổ sung khu vực Lạc Thủy và An Nghĩa của tỉnh Phú Thọ. Hai địa bàn này có những mối liên hệ về địa lý, địa chất, địa mạo, cảnh quan karst và sinh thái với các hợp phần Vân Long, Kim Bảng, Tam Chúc, đặc biệt là môi trường sống của loài Voọc mông trắng.
Toàn cảnh lễ công bố
Việc nghiên cứu mở rộng nhằm đánh giá đầy đủ hơn tính liên tục của sinh cảnh, khả năng kết nối giữa các khu vực và tính toàn vẹn của di sản dự kiến đề cử. Tuy nhiên, đây hiện là nội dung Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch trình Thủ tướng xem xét, chưa phải quyết định chính thức về việc mở rộng phạm vi hồ sơ.
Ngày 22/10/2026, Trung tâm Di sản thế giới UNESCO thông báo đề nghị đánh giá sơ bộ đối với hồ sơ “Cảnh quan văn hóa – sinh thái Voọc mông trắng Vân Long – Kim Bảng – Tam Chúc” đã đáp ứng yêu cầu kỹ thuật và được chuyển tới các cơ quan tư vấn xem xét. Kết quả đánh giá dự kiến có trước ngày 1/10/2027.
Trước yêu cầu này, ông Trần Anh Dũng giao các sở, ngành, địa phương và đơn vị liên quan phối hợp chặt chẽ với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam; sớm bố trí đầu mối kỹ thuật làm việc với các cơ quan tư vấn, chuẩn bị hồ sơ bài bản, thận trọng, bảo đảm cơ sở khoa học và đầy đủ luận cứ.
Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Ninh Bình, chất lượng quản lý, bảo vệ Khu bảo tồn Kim Bảng hôm nay chính là một phần câu trả lời của tỉnh trước UNESCO. Vì vậy, việc xây dựng hồ sơ di sản phải gắn chặt với trách nhiệm bảo vệ rừng, duy trì sinh cảnh và bảo tồn đa dạng sinh học.
Việc thành lập Khu bảo tồn loài – sinh cảnh Voọc mông trắng Kim Bảng không chỉ tạo cơ sở tăng cường bảo vệ quần thể linh trưởng quý hiếm mà còn góp phần gìn giữ các giá trị thiên nhiên, văn hóa của toàn khu vực, tạo nền tảng cho định hướng phát triển xanh, bền vững của Ninh Bình.
Song Hồng
