Từ những buổi học “cầm tay chỉ việc” tại nhà văn hóa thôn, xã Vạn Thắng, tỉnh Ninh Bình đang từng bước đưa kỹ năng số vào đời sống cộng đồng, giúp người dân thay đổi thói quen sử dụng công nghệ, tiếp cận dịch vụ số và hình thành nếp sống phù hợp với môi trường số.
Trung tâm phục vụ hành chính công xã Vạn Thắng
“Cầm tay chỉ việc” để người dân làm quen công nghệ
Sau giờ làm nông, người dân thôn Yên Thắng lại tranh thủ đến nhà văn hóa tham gia lớp “Bình dân học vụ số”. Không khí vốn yên ắng về đêm trở nên sôi nổi khi người dân cùng đoàn viên thanh niên thực hành các thao tác ngay trên điện thoại của mình.
Đây là một trong những hoạt động do Đoàn Thanh niên xã Vạn Thắng tổ chức, nhằm đưa kỹ năng số đến gần hơn với người dân, nhất là người trung niên và cao tuổi.
Đoàn Thanh niên xã là lực lượng nòng cốt, với đội hình 46 thành viên gồm bí thư chi đoàn các thôn, đoàn viên, sinh viên và học sinh THPT tham gia sinh hoạt hè.
Tình nguyện viên hướng dẫn cho các học viên trong các buổi tập huấn “Bình dân học vụ số”
Với phương châm “Đi từng ngõ, gõ từng nhà, hướng dẫn từng người” và “cầm tay chỉ việc”, các tình nguyện viên không làm thay mà trực tiếp hướng dẫn người dân thực hiện từng thao tác trên chính thiết bị của mình.
Đến nay, Đoàn xã đã tổ chức 12 lớp tại 12 thôn. Nội dung tập trung vào những kỹ năng thiết thực như cài đặt, sử dụng VNeID mức độ 2; tích hợp thẻ bảo hiểm y tế, giấy phép lái xe, Sổ sức khỏe điện tử; thực hiện dịch vụ công trực tuyến; thanh toán không dùng tiền mặt qua mã QR và nhận diện thông tin độc hại trên mạng xã hội.
Các lớp được tổ chức vào buổi tối, từ 19h30 đến 21h30, phù hợp với thời gian lao động, sinh hoạt của người dân.
Bà Nguyễn Thị Hạnh, Phó Chủ tịch UBNMT Tổ quốc Việt Nam xã Vạn Thắng, Bí thư Đoàn Thanh niên xã Vạn Thắng
Bà Nguyễn Thị Hạnh, Phó Chủ tịch UBNMT Tổ quốc Việt Nam xã Vạn Thắng, Bí thư Đoàn Thanh niên xã Vạn Thắng cho biết, việc tổ chức lớp vào buổi tối giúp người dân thuận tiện tham gia, đồng thời tạo điều kiện để đoàn viên, tình nguyện viên bố trí thời gian hỗ trợ bà con.
Ông Nguyễn Văn Tỉnh, công dân thôn Nam Thắng
Tham gia lớp học cùng vợ, ông Nguyễn Văn Tỉnh, ở thôn Nam Thắng cho biết, trước đây ông chủ yếu sử dụng điện thoại để nghe, gọi, sau khi được đoàn viên hướng dẫn, ông đã biết tra cứu thông tin bảo hiểm y tế, thanh toán tiền điện bằng mã QR và nhận diện những thông tin bất thường trên mạng.
“Sau lớp học, hai vợ chồng tôi còn hướng dẫn lại cho con cháu và một số người trong xóm cùng làm”, ông Tỉnh chia sẻ.
Ông Nguyễn Thanh Trung, Trưởng thôn Yên Thắng chia sẻ, hiệu quả rõ nhất của chương trình là giúp người dân thay đổi cách sử dụng điện thoại.
“Nhiều người trước đây chủ yếu dùng điện thoại để xem phim, giải trí, nay đã biết khai thác các tiện ích phục vụ cuộc sống. Địa bàn sau sáp nhập rộng hơn, nếu người dân có thể tự thực hiện một số thủ tục hành chính, giao dịch trực tuyến tại nhà thì sẽ tiết kiệm được nhiều thời gian, công sức đi lại”, ông Trung nói.
Từ kỹ năng số đến hình thành văn hóa số
Xã Vạn Thắng được thành lập từ ngày 1/7/2025 trên cơ sở sáp nhập các xã Yên Thắng, Yên Tiến và Yên Lương của huyện Ý Yên trước đây. Địa phương có diện tích hơn 26 km², dân số gần 36.000 người. Sau sáp nhập, xã Vạn Thắng có 12 thôn xóm.
Sau sáp nhập, không gian phát triển được mở rộng, cùng với đó là yêu cầu nâng cao hiệu quả quản lý, cung cấp dịch vụ công và đưa các tiện ích số đến gần người dân.
Tuy nhiên, quá trình triển khai “Bình dân học vụ số” cũng cho thấy những điểm nghẽn từ cơ sở, trình độ sử dụng công nghệ của một bộ phận người trung niên, cao tuổi còn hạn chế. Một số nhà văn hóa thôn phải phục vụ số lượng người dân lớn hơn trong khi diện tích, bàn ghế, thiết bị và hạ tầng mạng chưa đồng bộ.
Ông Nguyễn Thanh Trung, Trưởng thôn Yên Thắng, xã Vạn Thắng
Ông Nguyễn Thanh Trung cho biết, sau sáp nhập, dân cư tăng lên trong khi nhà văn hóa chật hẹp. Để có đủ chỗ cho người dân thực hành, thôn phải kê thêm bàn ghế ra khu vực sân phía ngoài. Các nhóm Zalo của từng xóm cũng được tận dụng để truyền tải thông tin, hỗ trợ tuyên truyền và hướng dẫn người dân.
Theo ông Ngô Văn Đoàn, Phó Chủ tịch UBND xã Vạn Thắng, một trong những khó khăn hiện nay là nhân lực trực tiếp làm công tác chuyển đổi số còn mỏng, trong khi khối lượng công việc ngày càng lớn. Tại Trung tâm Phục vụ hành chính công, nhiều thời điểm cán bộ phải hỗ trợ gần như toàn bộ người dân, nhất là người cao tuổi, khi thực hiện thủ tục trên môi trường số.
“Chuyển đổi số không thể là nhiệm vụ riêng của một cán bộ hay một phòng chuyên môn mà cần sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị”, ông Ngô Văn Đoàn nói.
Thực hiện chỉ đạo của Trung ương và của tỉnh, xã Vạn Thắng đã xây dựng Ban Chỉ đạo chuyển đổi số, phân công nhiệm vụ cụ thể và xác định lộ trình thực hiện. Theo ông Đoàn, chuyển đổi số là quá trình liên tục, công nghệ thay đổi từng ngày nên cán bộ cũng phải thường xuyên cập nhật kiến thức, kỹ năng.
Đặc biệt, nếu không có lực lượng hỗ trợ ban đầu, việc hình thành thói quen sử dụng dịch vụ số trong cộng đồng sẽ mất nhiều thời gian. Vì vậy, địa phương đang từng bước duy trì đội ngũ tình nguyện viên, đồng thời huy động các lực lượng cùng tham gia.
Ông Ngô Văn Đoàn, Phó Chủ tịch UBND xã Vạn Thắng, Ninh Bình
Xã Vạn Thắng cũng triển khai các giải pháp hỗ trợ hoạt động này, trong đó giao Phòng Kinh tế tham mưu nguồn kinh phí hỗ trợ xăng xe, điện thoại cho lực lượng hướng dẫn người dân.
Về cơ sở vật chất, bước đầu tỉnh Ninh Bình đã cấp kinh phí phục vụ cho việc đầu tư trang thiết bị, phòng họp e-Cabinet, máy tính cho các thôn.
Hiện, xã đang phối hợp với đơn vị cung cấp dịch vụ khảo sát, lập dự toán, phấn đấu đưa hệ thống vào hoạt động trong năm nay.
Chuyển đổi số ở nông thôn vì thế không chỉ là đưa thiết bị, phần mềm về cơ sở mà quan trọng hơn là giúp người dân biết sử dụng, sử dụng đúng và hình thành thói quen.
Từ những buổi “cầm tay chỉ việc” tại nhà văn hóa thôn, xã Vạn Thắng đang từng bước đưa công nghệ vào những hoạt động thường ngày. Khi người dân biết dùng điện thoại để làm thủ tục hành chính, thanh toán, tra cứu thông tin và chủ động nhận diện thông tin xấu độc, kỹ năng số dần trở thành một phần của đời sống, góp phần hình thành văn hóa số từ chính cộng đồng dân cư.
Song Hồng
