Hơn 700 hình ảnh, hiện vật, tư liệu quý đã được Bảo tàng – Thư viện tỉnh Thái Nguyên dày công sưu tầm, giới thiệu trong không gian triển lãm 3 phần, 8 chủ đề, tái hiện sinh động chặng đường 195 năm thành lập và phát triển của vùng đất giàu truyền thống cách mạng. Từ những trang sử vàng thời kỳ dựng nước và giữ nước đến những thành tựu rực rỡ về kinh tế, khoa học công nghệ, chuyển đổi số trong thời kỳ hội nhập, Thái Nguyên đang từng bước khẳng định vị thế trung tâm vùng trung du miền núi phía Bắc, vững bước tiến vào kỷ nguyên mới.
Từ mốc son lịch sử 1831 đến bản hùng ca kháng chiến
Kỷ niệm 195 năm Ngày thành lập tỉnh Thái Nguyên (04/11/1831 – 04/11/2026), tại Trung tâm Văn hóa tỉnh Thái Nguyên đã diễn ra Triển lãm chủ đề “Thái Nguyên 195 năm – Thành tựu, hội nhập và phát triển”. Với quy mô diện tích 360m2, không gian trưng bày được thiết kế trang trọng, khoa học và thẩm mỹ, giới thiệu trên 700 hình ảnh, hiện vật, tư liệu về các thời kỳ lịch sử; hàng trăm cuốn sách, tạp chí về đất và người Thái Nguyên; cùng các sản phẩm tiêu biểu về thành tựu kinh tế, văn hoá – xã hội, công nghiệp, nông nghiệp, khoa học – công nghệ, chuyển đổi số… Toàn bộ không gian được chia thành 03 phần, 08 chủ đề, dẫn dắt người xem đi từ những dấu ấn lịch sử hào hùng đến những thành tựu rực rỡ của ngày hôm nay.
Bước vào Phần I với chủ đề “Thái Nguyên từ khi thành lập đến Cách mạng Tháng Tám năm 1945”, người xem được ngược dòng thời gian trở về mùa thu năm 1831. Theo sách Đại Nam Thực Lục, ngày 4-11-1831, Vua Minh Mạng đã phê chuẩn việc ban hành cơ chế quản lý hành chính mới, thành lập hơn 20 tỉnh, trong đó trấn Thái Nguyên chính thức trở thành tỉnh Thái Nguyên. Vùng đất này khi đó bao gồm 2 Phủ (Thông Hóa và Phú Bình); 9 huyện (Cảm Hóa, Tư Nông, Bình Tuyên, Phú Lương, Võ Nhai, Đại Từ, Phố Yên, Văn Lãng, Đồng Hỷ) và 2 Châu (Bạch Thông và Định Châu).
Không chỉ là cửa ngõ của vùng Việt Bắc, Thái Nguyên xưa nay luôn giữ một vị trí chiến lược quan trọng trong lịch sử dựng nước và giữ nước. Dưới ách thống trị của thực dân Pháp, Nhân dân các dân tộc tỉnh Thái Nguyên đã liên tiếp vùng lên đấu tranh với những cuộc nổi dậy oanh liệt. Đó là cuộc đấu tranh chống cúp lương, đánh đập và sa thải thợ của công nhân mỏ Hích (1913); cuộc đấu tranh của công nhân Phấn Mễ chống phạt vạ vô lý (1913). Đặc biệt, cuộc Khởi nghĩa Thái Nguyên do Trịnh Văn Cấn (Đội Cấn) và Lương Ngọc Quyến lãnh đạo (1917) đã trở thành một mốc son chói lọi, dù thất bại nhưng đã hun đúc thêm truyền thống kiên cường, bất khuất của con người nơi đây. Cuối năm 1936, tại ngôi nhà lá 3 gian đơn sơ ở xóm Lau Sau, xã La Bằng, huyện Đại Từ, chi bộ Đảng đầu tiên của tỉnh được thành lập. Sự kiện này đánh dấu sự ra đời của cơ sở Đảng đầu tiên trên địa bàn tỉnh, mở đầu quá trình hình thành và trưởng thành của Đảng bộ tỉnh. Tiếp nối truyền thống, tháng 8/1945, dưới sự lãnh đạo của Đảng, Nhân dân Thái Nguyên và Bắc Kạn đã đứng lên giành chính quyền, góp phần làm nên thắng lợi vĩ đại của Cách mạng Tháng Tám năm 1945.
Phần II của triển lãm mang chủ đề “Thái Nguyên thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược (1946 – 1975)”, tái hiện những năm tháng hào hùng khi Thái Nguyên vinh dự được Trung ương Đảng, Chính phủ và Chủ tịch Hồ Chí Minh chọn làm An toàn khu (ATK), trung tâm thủ đô kháng chiến của cả nước. Tại ATK Định Hóa và ATK Chợ Đồn, những quyết sách chiến lược quan trọng đã được đưa ra, lãnh đạo toàn dân đi đến thắng lợi, với đỉnh cao là chiến thắng Điện Biên Phủ lịch sử năm 1954. Quân và dân Thái Nguyên đã làm tròn sứ mệnh thiêng liêng bảo vệ an toàn tuyệt đối cho Chủ tịch Hồ Chí Minh và các cơ quan đầu não kháng chiến.
Không gian trưng bày còn đặc biệt dành tình cảm trân trọng cho Chủ tịch Hồ Chí Minh – vị Cha già kính yêu của dân tộc. Từ năm 1954 đến năm 1964, Người đã 7 lần trở lại thăm, làm việc, động viên cán bộ và Nhân dân Thái Nguyên. Trong chuyến thăm lần thứ 7 ngày 01/01/1964, Bác đã đến thăm Khu Gang thép, Nhà máy điện Cao Ngạn và nói chuyện với khoảng 45 nghìn đồng bào tại sân vận động thành phố. Những lời căn dặn ân tình của Người: “… Tình ta có nhiều điều kiện rất thuận lợi, toàn thể đồng bào và cán bộ phải ra sức làm cho Thái Nguyên trở nên một trong những tình giàu có, phồn thịnh nhất ở miền Bắc nước ta” đã trở thành kim chỉ nam, là động lực để Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân Thái Nguyên không ngừng nỗ lực xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp. Trong thời kỳ chống Mỹ cứu nước, Thái Nguyên tiếp tục phát huy truyền thống cách mạng, vừa kiên cường chiến đấu bảo vệ quê hương, vừa chi viện sức người, sức của cho tiền tuyến miền Nam ruột thịt, góp phần cùng cả nước làm nên Đại thắng mùa Xuân năm 1975, thống nhất đất nước.
Hành trình đổi mới, hội nhập và khát vọng vươn xa
Phần III với chủ đề “Thái Nguyên trong sự nghiệp xây dựng xã hội chủ nghĩa, thực hiện công cuộc đổi mới, hội nhập và khát vọng vươn xa (từ năm 1975 đến nay)”, triển lãm mang đến một diện mạo Thái Nguyên hoàn toàn mới mẻ, năng động và hiện đại. Sau ngày đất nước thống nhất năm 1975, dù đối mặt với muôn vàn khó khăn, thử thách, dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh, qua 40 năm thực hiện đường lối đổi mới, Thái Nguyên đã không ngừng vươn lên mạnh mẽ. Từ một tỉnh chủ yếu dựa vào nông nghiệp và công nghiệp truyền thống, Thái Nguyên đã trở thành trung tâm công nghiệp, giáo dục, y tế và khoa học – công nghệ quan trọng của vùng, có vị thế ngày càng cao trong cả nước.
Những thành tựu về công tác xây dựng Đảng, chính quyền và đối ngoại được thể hiện rõ nét qua các hình ảnh tư liệu. Công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng được tỉnh triển khai toàn diện, đồng bộ; hệ thống chính trị được củng cố; bộ máy chính quyền tỉnh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả. Hoạt động đối ngoại, xúc tiến đầu tư và hợp tác quốc tế ngày càng được mở rộng khi lãnh đạo tỉnh đã tham gia các đoàn công tác tại nhiều quốc gia như Mông Cổ, Pháp, Ireland, Trung Quốc, Anh, Đức, Hà Lan, Hàn Quốc, Nga… Qua đó quảng bá hình ảnh, tiềm năng và thu hút nguồn lực cho phát triển.
Trong lĩnh vực kinh tế, Thái Nguyên tiếp tục khẳng định vai trò là một trong những trung tâm công nghiệp lớn của cả nước. Hệ thống khu, cụm công nghiệp như Yên Bình, Sông Công, Điểm Thụy, Nam Phố Yên đang phát huy hiệu quả, trở thành điểm đến của nhiều tập đoàn, doanh nghiệp lớn như Samsung, Masan, TNG… thúc đẩy phát triển công nghiệp công nghệ cao, chế biến, may mặc, vật liệu và điện tử. Bên cạnh đó, phát huy lợi thế nông nghiệp đặc trưng, Thái Nguyên đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong sản xuất, chế biến và tiêu thụ nông sản. Từ vùng chè nổi tiếng đến các sản phẩm OCOP, công nghệ đang góp phần nâng cao chất lượng, minh bạch nguồn gốc, gia tăng giá trị và mở rộng thị trường, hình thành nền nông nghiệp hiện đại, xanh, thông minh và bền vững.
Thái Nguyên là một trong những địa phương đi đầu cả nước trong triển khai chuyển đổi số, xây dựng Trung tâm điều hành thông minh (IOC), hướng tới mục tiêu mỗi người dân trở thành một công dân số, mỗi xã trở thành một đơn vị chuyển đổi số. Đặc biệt, Thái Nguyên là địa phương đầu tiên trong cả nước lựa chọn ngày 31 tháng 12 hằng năm là Ngày Chuyển đổi số của tỉnh.
Thái Nguyên hôm nay vươn mình mạnh mẽ trong dòng chảy đổi mới và hội nhập nhưng vẫn luôn chú trọng gìn giữ, phát huy những giá trị lịch sử, văn hóa truyền thống. Hiện nay, trên địa bàn tỉnh có 399 di tích lịch sử – văn hóa, danh lam thắng cảnh được xếp hạng (trong đó có 03 di tích quốc gia đặc biệt; 67 di tích quốc gia và 329 di tích cấp tỉnh), 01 di sản văn hóa phi vật thể đại diện nhân loại và 45 di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia. Cùng với cảnh sắc thiên nhiên tươi đẹp, Thái Nguyên đang trở thành điểm đến nổi bật của vùng trung du miền núi phía Bắc với các điểm du lịch như: Tân Cương, Hồ Núi Cốc, Di tích Quốc gia đặc biệt danh lam thắng cảnh Hồ Ba Bể (thuộc khu vực liên kết), Khu di tích lịch sử quốc gia đặc biệt ATK Định Hoá, ATK Chợ Đồn… Ngành y tế đạt nhiều kết quả tích cực; hệ thống khám, chữa bệnh được phát triển đồng bộ. Giáo dục Thái Nguyên giữ vững vai trò trung tâm đào tạo vùng trung du miền núi phía Bắc, với Đại học Thái Nguyên là đại học vùng, đại học trọng điểm quốc gia, đào tạo nhân lực chất lượng cao đa ngành, đa lĩnh vực, tích cực ứng dụng công nghệ, đẩy mạnh chuyển đổi số hướng tới nền giáo dục thông minh, hiện đại.
Phát huy truyền thống 195 năm xây dựng và phát triển, bước vào giai đoạn mới, Thái Nguyên xác định tiếp tục đổi mới tư duy, hành động quyết liệt, khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế để bứt phá mạnh mẽ, hướng tới mục tiêu “xây dựng tỉnh Thái Nguyên trở thành trung tâm công nghiệp hiện đại, có thu nhập trung bình cao trước năm 2030” mà Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 – 2030 đã đề ra.
Triển lãm “Thái Nguyên 195 năm – Thành tựu hội nhập và phát triển” là dịp để cán bộ, đảng viên, Nhân dân và thế hệ trẻ hiểu rõ hơn về những thành tựu to lớn mà Đảng bộ, chính quyền, lực lượng vũ trang và Nhân dân các dân tộc tỉnh Thái Nguyên đã đạt được qua gần hai thế kỷ. Từ đó, khơi dậy niềm tự hào, cổ vũ, động viên các tầng lớp nhân dân phát huy truyền thống đoàn kết, đổi mới, sáng tạo, quyết tâm thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội, đưa Thái Nguyên vững bước tiến vào kỷ nguyên mới cùng đất nước./.
Hà Phương – Bảo An
