Ngày 31/10, tại xã Vụ Bản, tỉnh Ninh Bình diễn ra Lễ kỷ niệm 125 năm Ngày sinh Giáo sư, Viện sĩ Trần Huy Liệu (5/11/1901 – 5/11/2026), kỷ niệm 60 năm thành lập Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam và công bố, đón nhận Bằng xếp hạng Di tích quốc gia đối với Nhà lưu niệm Giáo sư, Viện sĩ Trần Huy Liệu.
Nhà sử học lớn, người con ưu tú của quê hương Vụ Bản
Giáo sư, Viện sĩ Trần Huy Liệu (1901-1969) tại thôn Vân Cát, xã Vụ Bản, tỉnh Ninh Bình, trong một gia đình nhà nho có truyền thống yêu nước. Từ sớm, ông đã tham gia hoạt động yêu nước, sử dụng báo chí và văn chương làm phương tiện đấu tranh chống chế độ thực dân.
Năm 1924, ông vào Nam hoạt động trong phong trào yêu nước và dân chủ. Năm 1928, ông bị thực dân Pháp bắt, kết án 5 năm tù và đày ra Côn Đảo. Năm 1936, ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Trong quá trình hoạt động cách mạng, ông nhiều lần bị bắt, tù đày tại các nhà tù của thực dân Pháp.
Giáo sư, Viện sĩ Trần Huy Liệu sinh ngày 5/11/1901 tại thôn Vân Cát, xã Vụ Bản, tỉnh Ninh Bình
Tháng 3/1945, ông tham gia cuộc nổi dậy phá nhà giam Nghĩa Lộ, vượt ngục trở về Hà Nội và tiếp tục hoạt động cách mạng. Tại Đại hội quốc dân Tân Trào tháng 8/1945, ông được bầu làm Phó Chủ tịch Ủy ban Dân tộc giải phóng. Ông là người soạn thảo Quân lệnh số 1, phát lệnh Tổng khởi nghĩa giành chính quyền trong cả nước. Sau Cách mạng tháng Tám, ông đảm nhiệm nhiều trọng trách trong Chính phủ và các cơ quan của Đảng, Nhà nước.
Các đại biểu thực hiện nghi thức chào cờ
Không chỉ có những đóng góp trên mặt trận cách mạng, Giáo sư, Viện sĩ Trần Huy Liệu còn là người đặt nền móng, góp phần định hình nền sử học cách mạng Việt Nam. Năm 1953, ông được giao làm Trưởng ban Nghiên cứu Văn – Sử – Địa. Năm 1960, ông là Viện trưởng đầu tiên của Viện Sử học. Đến năm 1966, ông giữ cương vị Chủ tịch đầu tiên của Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam.
Ông là tác giả, chủ biên nhiều công trình nghiên cứu lịch sử, trong đó tiêu biểu là bộ sách “Lịch sử 80 năm chống Pháp”, được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh năm 1996. Những đóng góp của ông góp phần xây dựng đội ngũ nghiên cứu lịch sử, đặt nền tảng cho sự phát triển của ngành sử học Việt Nam hiện đại.
Ông Trần Minh Hoan, Bí thư Đảng ủy xã Vụ Bản, tỉnh Ninh Bình
Phát biểu tại buổi lễ, ông Trần Minh Hoan, Bí thư Đảng ủy xã Vụ Bản nhấn mạnh, Giáo sư, Viện sĩ Trần Huy Liệu là người con ưu tú của quê hương, có cuộc đời hoạt động cách mạng kiên trung và những đóng góp to lớn cho nền sử học nước nhà.
Quê hương Vụ Bản, nơi sinh thành và nuôi dưỡng những giá trị tinh thần đầu tiên trong cuộc đời Giáo sư, Viện sĩ Trần Huy Liệu, luôn là điểm tựa gắn bó với ông trong suốt hành trình hoạt động cách mạng. Việc Nhà lưu niệm được công nhận Di tích lịch sử cấp Quốc gia là dấu mốc có ý nghĩa đối với địa phương, khẳng định giá trị lịch sử, văn hóa của di sản gắn với cuộc đời và sự nghiệp của ông.
Ông Trần Song Tùng, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Ninh Bình, trao Bằng xếp hạng Di tích quốc gia Nhà lưu niệm Giáo sư, Viện sĩ Trần Huy Liệu cho lãnh đạo xã Vụ Bản.
Việc đón nhận Bằng xếp hạng Di tích quốc gia không dừng lại ở hoạt động tôn vinh, mà còn đặt ra yêu cầu gìn giữ, kế thừa và phát huy di sản. Địa phương sẽ phối hợp với các cơ quan chuyên môn, nhà khoa học và gia đình tiếp tục bảo vệ, tu bổ di tích; sưu tầm, lưu giữ, số hóa tư liệu về Giáo sư, Viện sĩ Trần Huy Liệu.
Bảo tồn di tích gắn với giáo dục truyền thống và du lịch
Phát biểu tại buổi lễ, ông Trần Song Tùng, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Ninh Bình nhấn mạnh, việc Nhà lưu niệm Giáo sư, Viện sĩ Trần Huy Liệu được xếp hạng Di tích quốc gia là sự ghi nhận, tôn vinh những cống hiến của một trí thức lớn, nhà lãnh đạo cách mạng tiền bối đối với sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc và xây dựng nền khoa học nước nhà.
Đây cũng là niềm tự hào của Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân tỉnh Ninh Bình, đồng thời đặt ra trách nhiệm lớn hơn trong công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di tích.
Ông Trần Song Tùng, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Ninh Bình phát biểu
Ông Trần Song Tùng cho rằng, mỗi di tích lịch sử là một phần ký ức của dân tộc; mỗi tư liệu, hiện vật được lưu giữ là nhịp cầu nối quá khứ với hiện tại và tương lai. Nhà lưu niệm Trần Huy Liệu không đơn thuần là nơi lưu giữ những kỷ vật gắn với cuộc đời, sự nghiệp của ông, mà còn là địa chỉ có ý nghĩa trong giáo dục truyền thống cách mạng, lòng yêu nước và tinh thần hiếu học.
Lãnh đạo tỉnh đề nghị các cấp, ngành và địa phương tập trung quản lý, bảo vệ, tu bổ di tích theo đúng quy định của pháp luật về di sản văn hóa, bảo đảm giữ gìn các yếu tố gốc, kiến trúc và cảnh quan.
Toàn cảnh buổi lễ
Cùng với bảo tồn không gian vật thể, cần phối hợp với Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, các nhà nghiên cứu, gia đình và dòng họ để sưu tầm, xác minh, hệ thống hóa tư liệu, hiện vật liên quan đến cuộc đời, sự nghiệp của Giáo sư, Viện sĩ Trần Huy Liệu. Việc ứng dụng công nghệ số, mã QR, thuyết minh điện tử cũng được đặt ra nhằm nâng cao chất lượng trưng bày, giúp người dân và du khách tiếp cận tư liệu lịch sử thuận lợi hơn.
Đồng thời, phát huy vai trò của di tích trong giáo dục truyền thống cách mạng. Hoạt động tham quan, học tập tại Nhà lưu niệm cần được kết nối với các chương trình sinh hoạt chính trị, hoạt động về nguồn, giáo dục lịch sử địa phương, góp phần bồi đắp lòng yêu nước, tinh thần tự học và khát vọng cống hiến cho cán bộ, đảng viên, trí thức và thế hệ trẻ.
Bí thư tỉnh ủy Trần Huy Tuấn cùng lãnh đạo (bìa phải) tỉnh tặng hoa chúc mừng
Ông Trần Song Tùng cũng đề nghị, nghiên cứu kết nối Nhà lưu niệm với hệ thống di tích lịch sử, văn hóa trên địa bàn để hình thành các tuyến tham quan, du lịch về nguồn phù hợp, bảo đảm sự tôn nghiêm và an toàn cho di tích.
Trong bối cảnh Ninh Bình đang nỗ lực thực hiện mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương trước năm 2030, với định hướng phát triển đô thị di sản thiên niên kỷ, thành phố sáng tạo, việc gìn giữ và phát huy các giá trị lịch sử, văn hóa được xác định là một trong những nền tảng quan trọng. Di tích quốc gia Nhà lưu niệm Giáo sư, Viện sĩ Trần Huy Liệu được kỳ vọng tiếp tục góp phần làm giàu thêm giá trị di sản, bản sắc văn hóa và sức hấp dẫn của vùng đất Ninh Bình.
Song Hồng
