Hộ kinh doanh trên cả nước trong nhiều năm chủ yếu nộp thuế khoán, nên cơ quan quản lý khó kiểm soát đầy đủ dòng tiền. Hiện nay, Nhà nước đang từng bước “xóa vùng xám”, đưa hoạt động kinh doanh vào minh bạch hơn. Về dài hạn, điều này có lợi cho hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ vì giúp hồ sơ tài chính rõ ràng, dễ được ngân hàng thẩm định, mở rộng khả năng vay vốn — kể cả vay tín chấp. Tuy nhiên, nếu việc siết thuế diễn ra quá nhanh hoặc thiếu lộ trình phù hợp, một phần dòng tiền có thể dịch chuyển sang các kênh trú ẩn như vàng hoặc tiết kiệm.
Từ 01/01/2026, ngưỡng doanh thu chịu thuế GTGT và TNCN cho hộ, cá nhân kinh doanh đã được nâng lên trên 500 triệu đồng/năm ( trước đó là ngưỡng 200tr/1 năm). Chính phủ đang chỉ đạo nghiên cứu sửa đổi, đề xuất nâng mức này lên cao hơn, dự kiến khoảng 1 tỷ đồng/năm để hỗ trợ kinh doanh trước biến động thị trường. Cách tính thuế hộ kinh doanh (áp dụng 2026): Doanh thu > 1 tỷ/năm: Nộp thuế GTGT và TNCN dựa trên tỷ lệ % trên doanh thu từng ngành nghề (ví dụ: Phân phối hàng hóa 0.5% TNCN; Dịch vụ 2% TNCN). Nếu doanh thu từ 1 tỷ đồng trở xuống, hộ kinh doanh không phải nộp thuế GTGT, TNCN.
Tuy nhiên ngưỡng này vẫn rất nhiều tranh cãi trên mạng xã hội nhiều ngày nay, ý kiến đến từ các chuyên gia kinh tế, nhà báo, thậm chí Uỷ ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội cũng lên tiếng góp ý.
Nhiều ý kiến đều cho rằng ngưỡng chịu thuế 1 tỷ vẫn còn thấp vì chia ra cho 12 tháng thì trung mình doanh thu mỗi tháng khoảng 80 triệu, lãi 10% là 8 triệu cho 1 tháng chưa bù lại công sức 2 vợ chồng phải dậy từ 4-5 giờ sáng chuẩn bị bán quán. Có ý kiến là kinh doanh thực phẩm mà biên độ lợi nhuận bị bóp quá chủ quán sẽ đứng trước 3 lựa chọn: Tăng giá – mất khách; Giảm chi phí- cách nhanh nhất là mua nguyên liệu không tươi ; Chấp nhận lãi thấp – khó lâu dài.
Khi một quán dùng thực phẩm không tươi để bán tạo sức ép cho các quán khác giữ giá thấp tồn tại, vô hình chung tạo vòng xoáy đe doạ “an toàn thực phẩm”. Thuế không phải nguyên nhân trực tiếp nhưng nó cũng có thể là áp lực gián tiếp đáng kể.
Có ý kiến : mỗi ngành lời lãi một kiểu nhưng đo chung bằng 1 cái thước.
Ngưỡng thuế 1 tỷ áp dụng cho cả nước – đây là một giải pháp dễ quản lý nhưng chưa công bằng: Nguyên nhân chi phí ở Hà Nội, TP.HCM cao hơn nhiều (mặt bằng, nhân công, vận hành), nên cùng doanh thu 1 tỷ:
Ở tỉnh lẻ có thể “hoà vốn”;
Ở thành phố lớn có thể chưa đạt mức “hoà vốn” mà đã phải chịu thuế.
Trong bối cảnh chênh lệch chi phí sống ngày càng lớn thì áp dụng 1 ngưỡng chịu thuế cho hộ kinh doanh cả nước sẽ có thể dẫn đến tình trạng thiếu công bằng giữa các tỉnh thành;
Đồng thời, kìm hãm hộ kinh doanh lớn lên do tâm lý không muốn lớn vì e ngại vượt ngưỡng phải chịu thêm nghĩa vụ;
Xu thế né ngưỡng ví dụ: chia nhỏ doanh thu nhiều tài khoản nhận tiền, đăng ký thêm hộ kinh doanh do người trong gia đình đứng tên trên cùng một quán ăn : ông chồng đkkd bán phở; con đkkd bán quẩy trà đá, đồ uống …
Ảnh minh hoạ: hai vợ chồng chủ quán dậy từ 4h sáng chuẩn bị bán phở
Tham khảo đề xuất của một số cơ quan, chuyên gia, nhà báo:
Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội cho rằng ngưỡng chịu thuế với hộ kinh doanh nên từ 2 tỉ đồng để bảo đảm tính nhân văn và phù hợp với thực tiễn
Một số Nhà báo, chuyên gia đề xuất ngưỡng 3-5 tỷ;
Nếu Nhà nước cứ giữ một mức ngưỡng chịu thuế thấp và “cào bằng” thì thị trường sẽ tích tụ bất lợi: hộ kinh doanh không muốn mở rộng mà tách hộ, giao dịch tiền mặt quay trở lại khó kiểm soát, áp lực tăng giá cục bộ làm người tiêu dùng mất lựa chọn giá thấp, nền kinh tế mất dần động lực, không “khoan thư sức dân” . Tuy ngắn hạn không gây bất ổn nhưng lâu dài sẽ bào mòn tuân thủ pháp luật, méo mó thị trường, mất dần lòng tin vào chính sách.
Đồng Hành Việt cũng xin đưa ra một số kiến nghị giải pháp :
Một là Cần phân vùng ngưỡng doanh thu theo 3 ngưỡng căn cứ Chỉ số giá sinh hoạt theo không gian (SCOLI), ví dụ:
Xếp 5 thành phố đắt đỏ nhất (Hà Nội, TP HCM, Quảng Ninh, Đà Nẵng, Hải Phòng) ngưỡng 5 tỷ/ 1 năm, trung bình mỗi tháng hơn 400tr doanh thu, lãi 10% được hơn bốn mươi triệu là mức sống vừa đủ cho hai vợ chồng ở TP lớn.
Các Tỉnh có chỉ số SCOLI thấp nhất nên để ngưỡng 2 tỷ ( Vĩnh Long, Gia Lai, Cà Mau, Quảng Trị …) ,
Các tỉnh còn lại có chỉ số SCOLI trung bình nên để giữa 2 tỷ và 5 tỷ.
Hai là nghiên cứu để vài năm tới đánh thuế theo lợi nhuận ( ước tính lợi nhuận ngành đưa ra thuế suất ) sẽ công bằng hơn doanh thu, đánh thuế theo doanh thu có thể đánh nhầm vào phần vốn của Chủ hộ kinh doanh bỏ ra:
Ví dụ ngành ăn uống có doanh thu quay vòng nhanh nhưng lãi mỏng, vốn bỏ ra bao gồm ( tiền thuê mặt bằng, trả lương, sức lao động chính chủ quán, nguyên liệu, cả kinh nghiệm và thương hiệu trong đó). Làm được việc này rõ ràng khó quản lý nhưng công bằng, Nhà nước thường nhìn “doanh thu bằng tiền”, nhưng thực tế chủ quán đang “bỏ cả vốn lao động cực lớn” vào đó, họ cần được thấu hiểu.
Ba là khuyến khích Hộ kinh doanh mở công ty: giao cho cán bộ Phòng Kinh tế các Phường xã và Đội thuế có kinh nghiệm đến tư vấn cho các hộ kinh doanh chuyển thành công ty TNHH để được khấu trừ thuế, giới thiệu dịch vụ kê khai, đại lý thuế chỉ từ 300k-500k/1 tháng, có chính sách ưu đãi 1-2 năm đầu.
Bốn là thiết kế Thuế theo phần vượt ngưỡng thiết kế sao cho tránh gây sốc: ví dụ Doanh thu 1.2 tỷ thì chỉ 200 triệu phần vượt chịu thuế, không bị “đánh” trên toàn bộ 1.2 tỷ (1 tỷ đầu tiên không tính thuế). Để không ai bị phạt vì vượt nhẹ và giảm động cơ né ngưỡng.
Năm là chia ra 3 ngành lớn để áp thuế suất, vẫn đánh trên doanh thu nhưng ngầm phản ánh lợi nhuận:
Nhóm lợi nhuận thấp ( bán lẻ tạp hoá, quán ăn bình dân, ) lợi nhuận ước tính 5-10% thì áp 1-2% doanh thu.
Nhóm lợi nhuận trung bình: ( sửa chữa, cà phê , …) lợi nhuận ước tính 10-20% thì áp 3-5% doanh thu.
Nhóm lợi nhuận cao 🙁 làm đẹp, môi giới, mát xa, ) lợi nhuận ước tính >20% thì áp 5-7% doanh thu. Hy vọng chính sách thuế được xây dựng từ thực tiễn, lắng nghe trực tiếp người kinh doanh để vừa hợp lý vừa hợp tình – để khi ban hành, người dân sẵn sàng tuân thủ, thay vì tìm cách né tránh.
Thay lời kết
Đừng để ngưỡng thuế trở thành trần phát triển của Hộ Kinh doanh, đừng để ngưỡng thuế là rào cản của sự chăm chỉ, một chính sách thuế tốt phải nuôi dưỡng động lực làm ăn chứ không phải chỉ thu được tiền. “Không ai sợ đóng thuế, chỉ sợ vừa vượt ngưỡng đã bị ‘đánh cả con đường’ thay vì chỉ tính phần bước thêm.”
Nguồn:
Cơ quan thống kê Quốc gia: Chỉ số giá sinh hoạt theo không gian các tỉnh;
Báo Vn Express về đề xuất của Uỷ ban Kinh tế và Tài chính Quốc hội.
Nhà báo Huy Hà
