Thịnh vượng không chỉ đến từ thu nhập mà còn từ cách chúng ta sử dụng nguồn lực. Và để dễ hình dung, có thể lấy một ví dụ dẫn chứng là một câu chuyện về hai gia đình, cùng một điểm xuất phát, cùng một mức thu nhập nhưng có hai phong cách sống khác biệt. Một bên lựa chọn trải nghiệm, hưởng thụ, đầu tư cho những giá trị vô hình; còn bên kia lựa chọn tích lũy, tiết kiệm, hướng đến sự bền vững cho tương lai. Nhưng sau hai thập kỷ, người thì sở hữu vô số album du lịch khắp năm châu, người lại có trong tay khoản tích lũy đảm bảo cho bản thân và gia đình. Họ không có ai sai, chỉ là đã chọn hai lối đi khác nhau. Câu chuyện dưới đây không nhằm phán xét mà chỉ là một ví dụ để chúng ta cùng nhìn lại cách mình đang sử dụng nguồn lực của chính mình, bởi lựa chọn thế nào cũng là quyền của mỗi con người.
Ảnh mang tính chất minh họa – có sự hỗ trợ của AI
Gia đình thứ nhất: Ưu tiên trải nghiệm và tiêu dùng
Quan điểm sống coi “giáo dục quốc tế” là tối ưu, rất đam mê cụm từ “công dân toàn cầu”, ưa chuộng thương hiệu và chất lượng dịch vụ cao cấp; tin rằng con cái nên tự lập, không cần cha mẹ để lại tài sản…
Các khoản chi tiêu lớn: con cái học mẫu giáo song ngữ, trường nào học cũng có chữ “quốc tế”, lớn lên sẽ du học và định hướng chỉ chọn các nước như Anh, Mỹ, Úc… Cha mẹ mỗi người một xe ô tô thương hiệu sang trọng, hết 3 năm bảo dưỡng miễn phí thì chi phí bảo trì khá cao, mỗi lần bảo dưỡng cấp lớn tiêu tốn mấy chục triệu thậm chí hàng trăm triệu. Mỗi lần khám sức khoẻ định kỳ, họ chọn sang nước ngoài để mua gói thay vì bệnh viện trong nước. Năm nào gia đình cũng đi du lịch nước ngoài, gần như tất cả các tour đắt đỏ có giá hàng trăm triệu đồng để trải nghiệm. Gần như toàn bộ nguồn lực có thể tạo ra đều được dành cho những chi phí đắt đỏ.
Kết quả sau 20 năm: Một profile khủng với nhiều album du lịch năm châu, các con du học nước ngoài… nhưng cả gia đình vẫn ở chung một căn hộ nhiều năm, không có căn thứ hai cho con lấy vợ hoặc làm của hồi môn.
Gia đình thứ hai: Ưu tiên tích luỹ phòng khi khó khăn
Quan điểm sống: giáo dục tốt không đồng nghĩa đắt tiền, không chạy theo những khoản chi phô trương, tập trung xây dựng nền tảng tài chính lâu dài, hướng đến sự an toàn và bền vững cho các thế hệ sau.
Chi tiêu lớn: các con học trường công lập, đại học trong nước với chất lượng đào tạo tốt; gia đình sử dụng xe hơi phù hợp nhu cầu sử dụng, ưu tiên độ bền và chi phí bảo dưỡng hợp lý. Họ vẫn dành khoản chi cho du lịch, ăn uống và các hoạt động giải trí, nhưng có chọn lọc, cân nhắc kỹ lưỡng dựa trên giá trị thực tế thay vì danh tiếng hay xu hướng. Phần còn lại được ưu tiên tích luỹ và đầu tư vào tài sản bền vững như bất động sản, nhằm tạo dựng nền tảng vững chắc cho con cái khi trưởng thành.
Kết quả sau 20 năm: có vài căn hộ cho thuê, mỗi con tốt nghiệp đại học được hỗ trợ nhà ở riêng và phương tiện đi lại phù hợp; đồng thời vẫn duy trì được những chuyến du lịch ý nghĩa bên gia đình. Giá trị văn hóa về tích luỹ và trao truyền tài sản cho thế hệ sau được gìn giữ, nhưng không vì thế mà đánh mất những trải nghiệm sống cần thiết.
Khác biệt nằm ở hệ giá trị, không phải thu nhập
Không phải một bên đúng và bên kia hoàn toàn sai. Mỗi gia đình đều có lựa chọn riêng phù hợp với quan điểm sống của mình. Gia đình ưu tiên trải nghiệm dùng tiền để có được những kỷ niệm, sự hài lòng cá nhân và góc nhìn đa dạng về cuộc sống. Gia đình hướng tích luỹ sẵn sàng cân đối lại các khoản chi để dành cho tài sản, an toàn tài chính và tạo nền tảng vững chắc hơn cho các thế hệ sau. Đó đơn giản là hai cách nhìn nhận khác nhau về giá trị và mục tiêu cuộc sống.
Ảnh mang tính chất minh họa – có sự hỗ trợ của AI
Một vài góc nhìn đáng suy ngẫm
Tuy nhiên, câu chuyện của hai gia đình trên không chỉ dừng lại ở việc so sánh lợi ích của du học hay bất động sản, mà còn đặt ra những câu hỏi sâu hơn về cách chúng ta định nghĩa “đầu tư” cho tương lai.
Với gia đình ưu tiên trải nghiệm, họ coi việc tiếp cận nền giáo dục quốc tế, mở rộng mối quan hệ và tích lũy vốn sống là những khoản đầu tư dài hạn cho bản thân và con cái. Những giá trị này khó có thể đo đếm bằng tiền bạc, nhưng lại mang đến sự tự tin, tư duy đa chiều và khả năng thích nghi trong môi trường toàn cầu – những yếu tố có thể tạo nên lợi thế cạnh tranh vô hình trong sự nghiệp và cuộc sống.
Ở chiều ngược lại, gia đình hướng tích lũy đặt trọng tâm vào việc xây dựng các tài sản hữu hình, tạo ra dòng thu nhập thụ động và nền tảng vững chắc. Họ tin rằng một khoản tích lũy đủ lớn không chỉ mang lại sự an tâm trước những biến động mà còn tạo điều kiện cho các thành viên có thời gian và không gian để theo đuổi đam mê mà không bị áp lực tài chính chi phối. Trong bối cảnh kinh tế còn nhiều bất trắc, lựa chọn này mang lại một tấm lưới an toàn đáng kể.
Thực tế không có câu trả lời duy nhất cho câu hỏi đâu là lựa chọn tốt nhất, bởi nó còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố: bối cảnh kinh tế, chính sách an sinh xã hội, mức độ hỗ trợ của gia đình, và quan trọng nhất là năng lực tài chính bền vững của mỗi người. Một gia đình có thể vừa khuyến khích con trải nghiệm quốc tế, vừa biết cách tiết kiệm và đầu tư hợp lý để duy trì nền tảng tài chính ổn định. Điều này hoàn toàn khả thi nếu có kế hoạch rõ ràng và không bị cuốn vào vòng xoáy tiêu dùng vô tội vạ.
Từ góc nhìn người viết
Chạy theo xu hướng hay tìm kiếm trải nghiệm không xấu, cái đáng lo là khi nó trở thành một cuộc đua vô thức để khẳng định bản thân hay chứng tỏ đẳng cấp. Khi đó, những khoản tiền lẽ ra có thể được sử dụng để xây dựng tài sản lâu dài, bền vững hơn lại được tiêu dùng cho những giá trị ngắn hạn, và hệ quả có thể là sự thiếu hụt nguồn lực dự phòng khi cần thiết.
Tuy nhiên, cũng cần nhìn nhận công bằng rằng, với những người coi trọng khám phá và học hỏi, trải nghiệm sống phong phú chính là một dạng tài sản tinh thần. Vấn đề cốt yếu không phải là lựa chọn nào đúng hay sai, mà là mỗi người có tự nhận thức được hoàn cảnh hiện tại, mục tiêu dài hạn của mình, và liệu những lựa chọn hôm nay có đang đưa mình đến gần hơn với sự an yên và hài lòng trong tương lai hay không.
Thay lời kết
Sau 20 năm, mỗi gia đình có được một loại “tài sản” khác nhau: một bên có hành trang trải nghiệm, một bên có nền tảng tài chính vững vàng. Sự khác biệt không đến từ mức thu nhập mà từ triết lý sống và cách phân bổ nguồn lực. Thu nhập cho biết bạn có bao nhiêu tiền đi qua tay, nhưng hệ giá trị mới quyết định sau nhiều năm thứ còn lại là những gì. Mỗi gia đình, mỗi cá nhân đều có câu trả lời riêng cho mình. Điều quan trọng là không ai vội áp đặt hay bị áp đặt, mà biết cân nhắc kỹ lưỡng để lựa chọn lối sống phù hợp với điều kiện, giá trị và mục tiêu của chính mình. Bởi suy cho cùng, thịnh vượng thực sự không chỉ đo bằng những con số, mà còn là sự bình an trong tâm thế và niềm tin vào tương lai.
Nếu nhìn rộng hơn, câu chuyện về cách mỗi gia đình quản lý nguồn lực cũng là một hình ảnh thu nhỏ cho vận hành của một cộng đồng hay quốc gia. Khi mỗi cá nhân biết sử dụng tiền bạc một cách hợp lý, không chỉ lo cho bản thân mà còn hướng đến những giá trị bền vững, thì sự thịnh vượng chung cũng từ đó được vun đắp. Ngược lại, khi nguồn lực bị tiêu hao vào những lợi ích nhất thời, không có sự chuẩn bị cho những biến động có thể xảy ra, thì sức chống chịu lâu dài của cả một hệ thống sẽ bị bào mòn.
Cũng giống như chủ trương của Đảng và Nhà nước về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, việc sử dụng hiệu quả các nguồn lực đang được coi là nhiệm vụ thường xuyên, là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Một nền kinh tế vững mạnh trước hết phải được xây dựng từ những phép ứng xử tài chính lành mạnh, tiết kiệm có ý thức và đầu tư có tầm nhìn, để hôm nay an nhiên, ngày mai vững bước.
Bài viết nhân ngày Toàn dân tiết kiệm chống lãng phí (31/5)
Nhà báo Huy Hà
