Tối 1/10, tại Khu di tích Tượng đài 10 nữ Anh hùng Liệt sĩ dân quân pháo phòng không Lam Hạ, tỉnh Ninh Bình tổ chức lễ kỷ niệm 60 năm ngày 10 nữ dân quân Lam Hạ hy sinh, tưởng nhớ những người đã ngã xuống để bảo vệ quê hương trong những năm tháng chiến tranh.
Dự và chỉ đạo buổi lễ có bà Bùi Thị Minh Hoài, Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam khóa XI, nhiệm kỳ 2026-2031, Đại biểu Quốc hội khóa XVI; cùng lãnh đạo, đại diện các ban, bộ, ngành Trung ương và địa phương.
Các đại biểu dâng hương tại đền tưởng niệm 10 cô gái Lam Hạ
Phát biểu tại lễ kỷ niệm, Bí thư Tỉnh ủy Trần Huy Tuấn nhấn mạnh đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, lòng yêu nước và trách nhiệm của mỗi thế hệ đối với quê hương, đất nước; đồng thời ôn lại truyền thống chiến đấu, hy sinh của quân và dân Lam Hạ trong những năm tháng chiến tranh.
Bà Bùi Thị Minh Hoài, Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam khóa XI, nhiệm kỳ 2026-2031.
Những năm 1965-1966, khi đế quốc Mỹ mở rộng chiến tranh phá hoại miền Bắc, thị xã Phủ Lý (nay thuộc tỉnh Ninh Bình) trở thành một trong những trọng điểm đánh phá do nằm trên tuyến giao thông quan trọng gồm đường sắt Bắc – Nam và Quốc lộ 1A.
Những cựu binh cùng nhau ôn lại những năm tháng hào hùng của dân tộc.
Ngày 5/8/1965, Đại đội dân quân phòng không xã Lam Hạ được thành lập với 87 người, trong đó có nhiều nữ dân quân tuổi đời còn rất trẻ. Ngoài làm nhiệm vụ hậu cần, tiếp đạn, tải thương, các chị trực tiếp bám trận địa, sát cánh cùng bộ đội chiến đấu bảo vệ quê hương.
Ngày 1/10/1966, tại trận địa pháo 37 ly, 6 nữ dân quân gồm Đinh Thị Tâm, Trần Thị Tuyết, Phạm Thị Lan, Vũ Thị Phương, Nguyễn Thị Thu và Nguyễn Thị Thi anh dũng hy sinh.
Các đại biểu tham dự buổi lễ
Tám ngày sau, ngày 9/10/1966, tại trận địa pháo 57 ly ở Đường Ấm, 3 nữ dân quân Nguyễn Thị Thuận, Trần Thị Thẹp và Nguyễn Thị Oánh tiếp tục hy sinh. Gần một năm sau, ngày 7/7/1967, nữ dân quân Đặng Thị Chung hy sinh tại trận địa pháo 57 ly ở Hòa Lạc.
Trong số 10 nữ dân quân Lam Hạ, Nguyễn Thị Thu và Nguyễn Thị Thi là hai chị em ruột. Ngày 1/10/1966, hai chị em cùng có mặt tại một trận địa và cùng ngã xuống trong một trận bom. Nguyễn Thị Thi là người trẻ nhất, khi ấy mới 16 tuổi. Có người vừa tham gia lực lượng dân quân được ít ngày, có người vừa kết hôn chưa đầy ba tháng.
Ở tuổi thanh xuân, các chị đã cùng quân và dân kiên cường bám trụ trận địa giữa mưa bom, bão đạn. Cùng với các chị, hàng nghìn cán bộ, chiến sĩ, thanh niên xung phong, công nhân giao thông và dân quân tự vệ đã chiến đấu, phục vụ chiến đấu và có người mãi mãi nằm lại nơi đây. Sự hy sinh, cống hiến ấy góp phần bảo vệ tuyến giao thông huyết mạch, giữ vững trận địa và hậu phương miền Bắc trong những năm tháng chiến tranh ác liệt.
Ghi nhận những cống hiến ấy, 10 nữ dân quân Lam Hạ được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Hình ảnh các chị trở thành biểu tượng về lòng quả cảm, ý chí kiên cường của phụ nữ và lực lượng dân quân trong những năm tháng chiến tranh, được nhân dân nhắc nhớ bằng tên gọi đầy xúc động: “Những vì sao không tắt”.
Bí thư tỉnh ủy Trần Huy Tuấn
Ngày nay, Đền thờ 10 nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ nằm trong quần thể Khu Đền thờ các Anh hùng liệt sĩ và Di tích lịch sử trận địa pháo phòng không Lam Hạ. Nơi đây trở thành địa chỉ đỏ để cán bộ, đoàn viên, học sinh và Nhân dân dâng hương, tìm hiểu lịch sử và tri ân những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.
Sáu mươi năm đã trôi qua, ký ức về trận địa Lam Hạ vẫn được lưu giữ qua những di tích, tư liệu và câu chuyện về những người đã ngã xuống. Bí thư Tỉnh ủy Trần Huy Tuấn đề nghị tiếp tục bảo tồn, tôn tạo, phát huy giá trị di tích; đẩy mạnh sưu tầm, số hóa tư liệu, hiện vật và lời kể nhân chứng, góp phần đưa lịch sử đến gần hơn với thế hệ trẻ.
Từ mảnh đất từng hứng chịu bom đạn, Lam Hạ hôm nay đã hồi sinh trong cuộc sống thanh bình. Những “vì sao không tắt” vẫn được nhắc nhớ như một phần ký ức thiêng liêng của quê hương, nhắc các thế hệ hôm nay trân trọng hòa bình, sống có trách nhiệm và tiếp nối những giá trị tốt đẹp mà các thế hệ đi trước đã đánh đổi bằng tuổi xuân và máu xương.
Song Hồng
