Phát triển Hợp tác xã nông nghiệp và hành trình đưa nông sản Ninh Bình đến thị trường

Từ những thửa ruộng nhỏ lẻ, nhiều hộ nông dân ở Ninh Bình đang từng bước tham gia vùng sản xuất tập trung, áp dụng quy trình an toàn và liên kết tiêu thụ thông qua hợp tác xã (HTX). Khi HTX tổ chức sản xuất, kiểm soát chất lượng, sơ chế, chế biến và kết nối với các kênh phân phối, nông sản có thêm cơ hội tiếp cận thị trường, nâng cao giá trị. Tuy nhiên, để duy trì hiệu quả, các HTX cần nâng năng lực quản trị, bảo đảm chất lượng và xây dựng liên kết tiêu thụ bền vững.

Từ những thửa ruộng nhỏ đến vùng nguyên liệu

Tại HTX Nông sản sạch Bảo An, tổ dân phố Vĩnh Tiến, xã Vĩnh Trụ, tỉnh Ninh Bình, khoảng 05 ha đất được tổ chức sản xuất rau, củ, quả theo mùa vụ. Cùng với đầu tư nhà sơ chế, nhà kho, nhà kính, nhà lưới và hệ thống tưới tiêu, HTX từng bước hoàn thiện quy trình từ sản xuất, thu mua đến sơ chế và tiêu thụ sản phẩm.

Ông Trần Ngọc Hiếu, Chủ tịch HTX Nông sản sạch Bảo An cho biết, từ việc tập hợp các hộ sản xuất nhỏ lẻ ban đầu, HTX mở rộng liên kết với các HTX trong vùng. Đến nay, tổng diện tích liên kết sản xuất và tiêu thụ đạt khoảng 30 ha, hình thành vùng nguyên liệu phục vụ nhu cầu thị trường.

1794742222156 6155087362283054351 6155087362283054351 1bb6694dc1f3a2d799c7823d5a1ee238

Nông sản sau thu hoạch được HTX Nông sản sạch Bảo An thu mua, sơ chế và cung cấp cho hệ thống siêu thị, cửa hàng nông sản, bếp ăn trường học và doanh nghiệp.

Trên diện tích này, các loại rau, củ, quả như hành lá, đậu trạch, súp lơ, bắp cải được trồng theo mùa vụ. Để đáp ứng yêu cầu của các kênh phân phối, người dân phải tuân thủ quy trình sản xuất an toàn, VietGAP và ghi chép quá trình canh tác. Sản phẩm cũng được kiểm tra, lấy mẫu định kỳ nhằm kiểm soát chất lượng trước khi đưa ra thị trường.

Chuyển từ phương thức canh tác truyền thống sang sản xuất theo quy trình chung khiến nhiều hộ ban đầu còn bỡ ngỡ. Người trồng rau phải làm quen với yêu cầu kỹ thuật, ghi chép và kiểm soát chất lượng. Tuy nhiên, khi tham gia liên kết, việc tiêu thụ dần có cơ sở rõ ràng hơn. Theo HTX, giá thu mua được xác định căn cứ vào thời điểm thu hoạch và chất lượng sản phẩm, thường cao hơn giá thị trường tự do khoảng 05-10%.

Một người dân ở tổ dân phố Vĩnh Tiến, xã Vĩnh Trụ chia sẻ: “Trước đây chúng tôi quen trồng tự phát, sản phẩm chủ yếu bán ở chợ quê. Khi tham gia chuỗi, phải tuân thủ quy trình sản xuất an toàn, ghi chép và kiểm soát chất lượng nên ban đầu còn nhiều bất tiện. Sau một thời gian được hướng dẫn, áp dụng công nghệ vào sản xuất, năng suất cao hơn và không còn quá lo cảnh được mùa mất giá”.

1794742222249 6155087362283054351 6155087362283054351 82513a8c2d77a4e8953654b658a5e31e

Việc chuyển đổi số, truy xuất nguồn gốc và định danh mã vùng trồng đang trở thành yêu cầu cần thiết trong tổ chức sản xuất nông nghiệp, dược liệu.

Sau thu hoạch, nông sản được HTX thu mua, sơ chế rồi cung cấp cho hệ thống siêu thị, cửa hàng nông sản, bếp ăn trường học và doanh nghiệp. Ông Trần Ngọc Hiếu cho biết, mỗi ngày HTX thu mua hơn 04 tấn nông sản từ các vùng liên kết, cung cấp cho hệ thống WinMart, siêu thị GO! Hà Nam và một số bếp ăn trường học.

Hằng năm, tổng sản lượng nông sản HTX cung cấp ra thị trường đạt khoảng 1.200-1.500 tấn. Trong đó, khoảng 720-1.000 tấn được tiêu thụ qua hệ thống WinMart, mang lại doanh thu khoảng 30 tỷ đồng; 200-300 tấn cung cấp cho các cửa hàng bán lẻ, bếp ăn trường học và doanh nghiệp, với doanh thu khoảng 10 tỷ đồng.

Việc tổ chức sản xuất gắn với thu mua, tiêu thụ giúp HTX chủ động hơn trong điều phối sản lượng, đồng thời tạo đầu ra rõ ràng hơn cho các hộ thành viên. Từ khâu cung ứng dịch vụ sản xuất ban đầu, HTX từng bước đảm nhận vai trò tổ chức vùng nguyên liệu, kiểm soát chất lượng và kết nối thị trường. Người nông dân cũng chuyển dần từ sản xuất dựa chủ yếu vào kinh nghiệm sang tuân thủ quy trình kỹ thuật, đáp ứng yêu cầu cụ thể của từng kênh phân phối.

Liên kết để nâng giá trị nông sản

Mô hình liên kết qua HTX không chỉ được áp dụng với rau, củ, quả mà còn mở ra hướng phát triển cho các sản phẩm nông nghiệp đặc thù. Tại HTX Dược liệu Đông Sơn, phường Trung Sơn, việc tổ chức vùng nguyên liệu gắn với chế biến và tiêu thụ đang tạo điều kiện nâng giá trị cây dược liệu, từng bước phát triển sản phẩm hàng hóa có nguồn gốc rõ ràng.

Được thành lập năm 2019, HTX Dược liệu Đông Sơn hiện trồng chủ yếu cây tràm năm gân và tràm trà, với diện tích hơn 30 ha. Từ khảo sát vùng trồng, lựa chọn hộ tham gia đến cung cấp giống có nguồn gốc rõ ràng, hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc, thu hái và tổ chức thu mua, các khâu được HTX triển khai theo chuỗi.

Sau thu hoạch, nguyên liệu được đưa về HTX để chưng cất bằng hệ thống máy chuyên dụng, sản xuất tinh dầu. Thành phẩm được chế biến, đóng gói, gắn mã QR và cung cấp cho các doanh nghiệp dược phẩm trong và ngoài tỉnh. Tinh dầu tràm của HTX đã được công nhận sản phẩm OCOP 4 sao cấp tỉnh. Nhờ chủ động từ vùng trồng đến chế biến, HTX tạo đầu ra cho nguyên liệu và nâng giá trị sản phẩm. Mỗi năm, HTX sản xuất hơn 3.000 kg tinh dầu, cung cấp khoảng 10.000-12.000 sản phẩm đóng gói các loại ra thị trường, với doanh thu ước khoảng 2 tỷ đồng. Hoạt động này cũng góp phần tạo việc làm, thu nhập cho thành viên và người lao động địa phương.

Theo ông Nguyễn Văn Dư, đại diện HTX Dược liệu Đông Sơn, doanh thu từ vùng trồng dược liệu bước đầu đạt hơn 80 triệu đồng/ha/năm; sau khi trừ chi phí, lợi nhuận còn hơn 45 triệu đồng/ha. Kết quả này tạo cơ sở để HTX tiếp tục phát triển vùng nguyên liệu, gắn sản xuất với chế biến và tiêu thụ thay vì chỉ bán nguyên liệu thô.

Từ rau, củ, quả đến dược liệu, các mô hình cho thấy HTX có thể giúp nông dân tiếp cận quy trình sản xuất an toàn, tiến bộ khoa học kỹ thuật và những kênh tiêu thụ có yêu cầu cao hơn. Tuy nhiên, hiệu quả liên kết phụ thuộc vào khả năng duy trì chất lượng, bảo đảm nguồn cung và đáp ứng tiêu chuẩn của đối tác. Việc xây dựng vùng nguyên liệu, truy xuất nguồn gốc, định danh mã vùng trồng và ứng dụng công nghệ số vì thế ngày càng cần thiết trong quản lý sản xuất, kiểm soát chất lượng và mở rộng thị trường.

Nâng chất lượng hoạt động, không chạy theo số lượng

Theo bà Nguyễn Thị Minh Giảng – Phó Chi cục trưởng Chi cục Phát triển nông thôn tỉnh Ninh Bình, đến tháng 10/2026, toàn tỉnh có 1.076 HTX nông nghiệp; dự kiến đến cuối năm 2026, con số này đạt khoảng 1.080 HTX. Năm 2026, doanh thu bình quân của mỗi HTX ước đạt 1.288 triệu đồng, trong đó doanh thu từ thành viên là 1.119 triệu đồng, doanh thu từ hoạt động với các đối tác bên ngoài là 169 triệu đồng. Lãi bình quân mỗi HTX ước đạt 103 triệu đồng, hoàn thành kế hoạch năm.

Theo bà Giảng, nhiều HTX đang từng bước liên kết với doanh nghiệp, xây dựng vùng nguyên liệu, phát triển sản phẩm OCOP, ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số trong quản lý, sản xuất, tiêu thụ. Tuy nhiên, quy mô sản xuất, năng lực tài chính và quản trị của nhiều HTX còn hạn chế; liên kết với doanh nghiệp chưa bền vững, tỷ lệ sản phẩm tiêu thụ theo hợp đồng còn thấp. Thực tế này đặt ra yêu cầu nâng chất lượng hoạt động của HTX thay vì chỉ tập trung phát triển về số lượng. Muốn trở thành cầu nối hiệu quả giữa nông dân và thị trường, HTX cần có vùng nguyên liệu ổn định, năng lực quản trị phù hợp và phương án liên kết lâu dài với doanh nghiệp, từ sản xuất, sơ chế, chế biến đến tiêu thụ. Đặc biệt, các hợp đồng cần gắn với yêu cầu cụ thể về sản lượng, chất lượng, thời gian giao hàng và cơ chế thu mua để hạn chế rủi ro cho cả hai bên.

1794742222098 6155087362283054351 6155087362283054351 f31fefc92ebd609f17e21ecdd4adba66

Lãnh đạo Chi cục Phát triển nông thôn làm việc tại HTX Nghĩa Thái

Từ vùng rau, củ, quả ở Vĩnh Trụ đến vùng trồng dược liệu ở phường Trung Sơn, thực tế cho thấy HTX có thể mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường cho nông sản địa phương khi tổ chức hiệu quả các khâu sản xuất, kiểm soát chất lượng và tiêu thụ. Khi năng lực quản trị được nâng lên, vùng nguyên liệu được duy trì và liên kết với doanh nghiệp trở nên bền vững hơn, HTX sẽ có điều kiện giúp nông dân giảm phụ thuộc vào đầu ra tự phát, nâng giá trị sản phẩm và từng bước tiếp cận những thị trường có yêu cầu cao hơn.

Trong thời gian tới, để phát triển hợp tác xã nông nghiệp, đồng thời tiếp tục hành trình đưa nông sản Ninh Bình vươn xa trên thị trường, cần đẩy mạnh các hoạt động xúc tiến thương mại, kết nối cung cầu và mở rộng kênh tiêu thụ sản phẩm. Theo đó, việc hỗ trợ các HTX nghiên cứu thị trường, xây dựng thương hiệu, phát triển sản phẩm OCOP, truy xuất nguồn gốc và tham gia các hội chợ, triển lãm, chương trình quảng bá nông sản cần được triển khai đồng bộ, thiết thực.

Cùng với các kênh phân phối truyền thống, HTX cần chủ động ứng dụng nền tảng số, thương mại điện tử để quảng bá sản phẩm, tiếp cận người tiêu dùng và mở rộng mạng lưới đối tác. Quan trọng hơn, xúc tiến thương mại không chỉ dừng lại ở việc giới thiệu sản phẩm mà phải hướng đến thiết lập các mối liên kết tiêu thụ lâu dài, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường. Khi sản phẩm có chất lượng ổn định, thương hiệu được khẳng định và đầu ra từng bước được bảo đảm, HTX mới có thể nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh, gia tăng giá trị nông sản và tạo nền tảng vững chắc cho phát triển kinh tế nông thôn bền vững.

Trần Hiền – Đào Tuyền

Bài viết liên quan

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Lên đầu trang