Giữa dòng chảy mạnh mẽ của chuyển đổi số, Kỷ lục gia – Nhà sưu tầm sách, báo Nguyễn Phi Dũng vẫn lặng lẽ dành gần một thập kỷ cùng phần lớn tài sản để gom nhặt, lưu giữ 28 tấn báo giấy. Với ông, mỗi ấn phẩm không đơn thuần là trang mực cũ, mà là một “chứng nhân” vật lý trung thực của lịch sử, góp phần gìn giữ vẹn nguyên ký ức báo chí và những dấu mốc phát triển của đất nước qua nhiều chặng đường phát triển.
“Sứ mệnh” từ chiếc bàn gỗ của người cha
Trong giới sưu tầm di sản, ông Nguyễn Phi Dũng thường được nhắc đến như một “hiện tượng” đặc biệt. Điều này cũng dễ hiểu, bởi giữa thời điểm toàn xã hội đang đẩy mạnh tiến trình chuyển đổi số, việc một cá nhân dành nguồn lực tài chính lớn để tìm kiếm, thu gom hàng chục tấn báo cũ là một hành trình hiếm thấy.
Ngay cả gia đình ông, trong những ngày đầu năm 2016 khi chứng kiến những chuyến xe chở đầy các kiện báo tư liệu lần lượt chuyển về nhà, vợ con ông cũng không khỏi băn khoăn và lo lắng. Thế nhưng, với ông Nguyễn Phi Dũng, đây chưa bao giờ là một quyết định ngẫu hứng. Đó là một sự tiếp nối tâm thức, được khơi dậy từ ký ức gia đình, gắn liền với bóng hình người cha.
Vào thời kỳ bao cấp, dù cuộc sống còn nhiều đói kém và chật vật, cụ Nguyễn Phi Hùng vẫn chắt chiu từng đồng sinh hoạt phí để mua bằng được bốn tờ báo ‘ruột’: Văn nghệ, Khoa học Thường thức, Toán học và Tuổi trẻ, Sức khỏe. Sau những giờ lao động, cụ lại say sưa đọc bên chiếc bàn gỗ nhỏ, rồi tỉ mẩn khâu gáy, đóng chúng thành từng quyển để lưu giữ như một tài sản tri thức vô giá. Nhưng cũng chính trong giai đoạn ngặt nghèo của cuộc sống, đã có lúc người cha buộc phải bán đi những tập báo mình nâng niu.
Kỷ lục gia – Nhà sưu tầm sách, báo Nguyễn Phi Dũng
“Ngày xưa đói kém, cha tôi đọc xong tờ báo nào cũng phải mang bán đi để có tiền trang trải cuộc sống. Đến năm 2016, khi kinh tế đã ổn định hơn, tôi tìm mua lại những tập báo cũ năm xưa để kính tặng cha và dặn rằng từ nay cha cứ giữ lại để đọc, đừng bán nữa. Khi nhìn những tập báo ấy, cha tôi nghẹn lại nói: ‘Bây giờ có đói đâu mà bán’. Câu nói đó khiến tôi tự nhiên thấy mình như mang một sứ mệnh cần tiếp nối đam mê của cha”, ông Nguyễn Phi Dũng chia sẻ.
Từ ký ức ấy, ông Dũng bắt đầu hành trình sưu tầm báo giấy và dần xây dựng nên một kho tư liệu đồ sộ. Để duy trì và làm đầy “kho báo” này, bệ đỡ quan trọng của ông chính là Công ty Máy tính Phi Dũng do ông làm chủ. Từng có 10 năm công tác trong cơ quan nhà nước, sau khi cơ chế thay đổi và quá trình cổ phần hóa diễn ra, ông chuyển hướng sang lĩnh vực công nghệ thông tin từ những ngày đầu còn sơ khai tại Việt Nam.
Hiện nay, tại ngôi nhà rộng 170 m² ở 595 đường Trường Chinh, phường Nam Định, tỉnh Ninh Bình, ông Dũng dành một không gian trang trọng trong kho lưu trữ để đặt chiếc bàn làm việc cũ của cha.
Từ sự e ngại ban đầu, gia đình ông dần bị thuyết phục bởi sự bền bỉ của hành trình này. Từ chỗ lo ngại, vợ con ông trở thành “đồng lõa” – theo cách ông Dũng vui vẻ gọi – cùng ông phân loại, lật giở và bảo quản từng trang báo đã ngả màu thời gian.
Ngày 21/6/2024, Tổ chức Kỷ lục Việt Nam (VietKings) chính thức trao chứng nhận xác lập kỷ lục cho ông Nguyễn Phi Dũng là nhà sưu tầm sở hữu bộ sưu tập báo giấy phát hành tại Việt Nam lớn nhất cả nước. Thời điểm đó, kho tư liệu của ông nặng 21 tấn, với khoảng 400.000 tờ thuộc hơn 1.000 đầu báo khác nhau. Sau hai năm tiếp tục miệt mài tìm kiếm, hành trình đam mê ấy đã giúp ông tích lũy thêm 7 tấn báo quý, nâng tổng quy mô bộ sưu tập lên 28 tấn.
Đáng chú ý, trong kho tư liệu khổng lồ trải dài từ cuối thế kỷ XIX đến nay, ông Dũng đang lưu giữ hơn 100 đầu báo xuất bản trước năm 1954. Trong đó có gần 20 số báo đầu tiên mang giá trị lịch sử đặc biệt, tiêu biểu như Cờ Giải Phóng số 1 phát hành ngày 10/10/1942 hay Cứu Quốc số Xuân Quý Mùi (1943).
Hướng tới xác lập kỷ lục “Nhà sưu tầm báo giấy nhiều nhất châu Á”
“Mỗi tờ báo giấy, theo tôi, giống như một lát cắt của thời gian. Nó không chỉ đơn thuần chứa thông tin, mà còn là một dạng chứng tích hữu hình của lịch sử – thứ mà con người khó có thể tái tạo nguyên vẹn. Trước khi đến tay bạn đọc, mỗi ấn phẩm đều đi qua nhiều tầng kiểm duyệt, biên tập rất chặt chẽ. Vì thế, khi được giữ lại nguyên vẹn, dù hàng chục hay hàng trăm năm sau, nó vẫn giữ được dấu ấn của đúng thời điểm nó ra đời”, đó là cách kỷ lục gia, nhà sưu tầm Nguyễn Phi Dũng lý giải về giá trị của kho báo giấy mà ông đang sở hữu.
Trong giới sưu tầm, ông Dũng được biết đến là người nhìn thị trường tư liệu cũ bằng góc nhìn rất riêng. Theo ông, giá trị của một ấn phẩm không nằm ở con số tiền trao đổi, mà ở độ hiếm, bối cảnh lịch sử và mức độ sẵn sàng chấp nhận của người chơi. Thị trường này, vì vậy, vận hành theo quy luật không cố định, nơi người mua mới là yếu tố quyết định cuối cùng của giá trị.
“Kho báu” với sức nặng 28 tấn
Từ cách tiếp cận đó, ông đã sở hữu nhiều hiện vật được xem là hiếm gặp. Trong đó, đáng chú ý nhất là tờ Cờ Giải Phóng số 1, phát hành ngày 10/10/1942, cơ quan tuyên truyền của Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương, do đồng chí Trường Chinh phụ trách.
Cách đây khoảng 5 năm, để đưa được ấn phẩm này về bộ sưu tập, ông phải mua theo một gói gồm nhiều tờ báo khác, với tổng chi phí khoảng 50 triệu đồng. Trong đó, giá trị lớn nhất nằm ở số 1 của Cờ Giải Phóng.
Ông Dũng kể lại, thời điểm đó ông đã cân nhắc rất lâu. Nhưng càng suy nghĩ, ông càng bị ám ảnh bởi ý nghĩ rằng nếu hiện vật này thất lạc hoặc rơi vào tay sưu tầm nước ngoài, thì thế hệ sau trong nước có thể sẽ không còn cơ hội hình dung đầy đủ về diện mạo của tờ báo đặc biệt này. Chính điều đó khiến ông quyết định phải giữ lại bằng được.
Theo các tư liệu ông sưu tầm được, đây là ấn phẩm được thực hiện trong điều kiện hoạt động cách mạng bí mật, in bằng kỹ thuật thạch bản, số lượng phát hành rất hạn chế. Bối cảnh ra đời đặc biệt khiến mỗi bản in còn lại đến nay đều mang giá trị tư liệu lớn. Trong hệ thống lưu trữ hiện nay, nhiều cơ quan lớn chỉ đang giữ từ số 2 trở đi, khiến bản số 1 trở thành hiện vật đặc biệt hiếm hoi còn tồn tại.
Bên cạnh đó, bộ sưu tập của ông còn có nhiều ấn phẩm mang giá trị lịch sử khác, như tờ báo phản ánh không khí ngày 2/9/1945 tại Quảng trường Ba Đình – thời khắc Quốc khánh đầu tiên của đất nước, hay Gia Định Báo từ cuối thế kỷ XIX, một trong những dấu mốc sớm của chữ Quốc ngữ tại Việt Nam.
Không dừng lại ở việc sở hữu, ông Dũng còn chủ động số hóa lại ấn phẩm này và cung cấp bản sao cho các đơn vị lưu trữ cũng như giới nghiên cứu, nhằm phục vụ việc bảo tồn và khai thác tư liệu.
Ở góc nhìn của một doanh nhân làm công nghệ, ông Dũng hiểu rất rõ sức mạnh của môi trường số: nhanh, tiện lợi và gần như không giới hạn về khả năng lưu trữ, lan tỏa thông tin. Ông cũng hiểu rõ vài chục tỷ đồng có thể trở thành nguồn vốn để xoay vòng, tích lũy hoặc đầu tư vào bất động sản mặt phố sinh lời. Thế nhưng, suốt một thập kỷ qua, người đàn ông đất Thành Nam này lại thực hiện một “cuộc đầu tư ngược dòng”, biến khối tài sản lớn thành 28 tấn giấy mực đã ngả màu theo thời gian.
Đây không phải là một khoản đầu tư mang lại lợi nhuận kinh tế, cũng không có khái niệm “về đích” theo nghĩa thông thường, mà là một lựa chọn nghiêng về giá trị lưu giữ, ký ức và chiều sâu văn hóa hơn là lợi ích vật chất.
“Dù công nghệ có thay đổi cách con người tiếp nhận thông tin, từ báo in đến phát thanh, truyền hình rồi nền tảng số, thì giá trị gốc của báo chí là phản ánh trung thực đời sống từng thời kỳ vẫn không thay đổi. Báo chí muốn phát triển bền vững cần liên tục đổi mới về hình thức thể hiện và phương thức tiếp cận, đồng thời phải gắn chặt với đời sống xã hội, nhu cầu thông tin của công chúng và vai trò định hướng dư luận”, ông Dũng chia sẻ.
Với ông Dũng, hành trình ấy không dừng lại ở không gian lưu trữ cá nhân, mà ông đang từng bước hoàn thiện hồ sơ để hướng tới mục tiêu xác lập kỷ lục “Nhà sưu tầm báo giấy nhiều nhất châu Á”, qua đó đưa câu chuyện bảo tồn ký ức báo chí Việt Nam ra tầm quốc tế.
Song Hồng
