Vụ việc một người khuyết tật mắc hội chứng bại não (CP) bị hành hung, trong khi nhân viên bảo vệ có mặt nhưng không can ngăn, không chỉ gây bức xúc trong dư luận mà còn đặt ra những câu hỏi về trách nhiệm xã hội, sự an toàn của người yếu thế và việc bảo đảm quyền bình đẳng trong thực tế.
Không thể lấy bất kỳ lý do gì để biện minh cho bạo lực
Theo thông tin được Báo Nông nghiệp và Môi trường phản ánh, H. một người mắc đa khuyết tật, trong đó có hội chứng bại não (CP) và khuyết tật vận động, bị một người đàn ông làm nghề kinh doanh rửa xe hành hung tại khu vực chung cư. Đáng chú ý, sự việc còn đặt ra vấn đề về trách nhiệm của nhân viên bảo vệ khi có mặt tại hiện trường nhưng không can ngăn.
Hội chứng CP khiến H. gặp nhiều khó khăn trong giao tiếp, tay chân co cứng, việc đi lại hạn chế và khả năng tự bảo vệ bản thân rất khó khăn. Trong những tình huống nguy hiểm, H. không gần như có điều kiện phản ứng, kêu cứu hay tự vệ như người không khuyết tật.
Dù sự việc xuất phát từ nguyên nhân nào, dù giữa những người liên quan có mâu thuẫn hay tranh cãi gì, cần khẳng định rằng không thể xem hành vi hành hung một người khuyết tật có những hạn chế rõ rệt về vận động, giao tiếp và khả năng tự vệ là chuyện bình thường. Đúng sai trong những tình tiết cụ thể cần được cơ quan có thẩm quyền xác minh, nhưng không có bất kỳ bất đồng nào mặc nhiên cho phép một người sử dụng bạo lực với người khác, nhất là người đang ở trong tình thế đặc biệt yếu thế.
Vấn đề không chỉ nằm ở thương tích mà H. có thể phải chịu đựng, mà còn ở sự tổn thương về tinh thần, cảm giác bất an và những hệ lụy có thể kéo dài đối với bản thân người khuyết tật và gia đình mà xa hơn là cả cộng đồng xã hội.
Vụ việc cũng khiến dư luận đặt câu hỏi: Khi một người không có khả năng tự bảo vệ mình bị hành hung giữa không gian sinh hoạt cộng đồng, những người xung quanh đã làm gì? Vì sao sự trợ giúp cần thiết không được thực hiện kịp thời?
Ông Đặng Văn Thanh, Phó Chủ tịch Thường trực Liên hiệp hội về người khuyết tật Việt Nam
Không thể thờ ơ khi người yếu thế cần được bảo vệ
Trao đổi về sự việc, ông Đặng Văn Thanh, Phó Chủ tịch Thường trực Liên hiệp hội về người khuyết tật Việt Nam, cho biết ông đã nắm bắt thông tin qua một số cơ quan báo chí chính thống. Theo ông, đây là sự việc đáng buồn, nhất là trong bối cảnh Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, đường lối, chính sách nhằm hỗ trợ người khuyết tật phát huy khả năng, cải thiện điều kiện sống và hòa nhập bình đẳng, đầy đủ vào cộng đồng, xã hội.
Từ vụ việc, ông Thanh đặt ra câu hỏi: Ngoài nhân viên bảo vệ có mặt tại hiện trường, liệu còn bao nhiêu người chứng kiến sự việc? Vì sao một người khuyết tật có khả năng tự vệ hạn chế lại không nhận được sự hỗ trợ kịp thời? Phải chăng có sự e ngại, thờ ơ trước những vấn đề xảy ra trong đời sống xã hội?….
Theo ông, bảo vệ người gặp nguy hiểm không nhất thiết đồng nghĩa với việc trực tiếp đối đầu với người đang có hành vi bạo lực. Mỗi người có thể lựa chọn cách hỗ trợ phù hợp và an toàn như báo cơ quan chức năng, thông tin cho đơn vị quản lý, tìm kiếm sự trợ giúp hoặc cung cấp thông tin, chứng cứ phục vụ việc xác minh. Điều quan trọng là không thờ ơ, bỏ mặc người đang cần được bảo vệ.
Ông Thanh cũng nhấn mạnh rằng việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người khuyết tật không chỉ là trách nhiệm của cơ quan chức năng hay các tổ chức hoạt động trong lĩnh vực này, mà còn cần sự chung tay của cộng đồng. Một xã hội thực sự nhân văn phải là nơi tất cả mọi người cùng được tôn trọng, được bảo vệ và không bị bỏ mặc trước nguy cơ bạo lực.
Về phía Liên hiệp hội về người khuyết tật Việt Nam, ông Thanh khẳng định Liên hội sẵn sàng hỗ trợ người khuyết tật trên tinh thần tôn trọng pháp luật, bảo đảm đúng quy định và trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ của tổ chức.
Người khuyết tật khi gặp khó khăn, bị xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp hoặc cần được tư vấn, kết nối hỗ trợ có thể liên hệ với Liên hiệp hội về người khuyết tật Việt Nam và các tổ chức của, vì người khuyết tật ở địa phương hoặc Trung ương. Trong đó có thể kể đến Hội Người khuyết tật thành phố Hà Nội, Đà Nẵng, Cần Thơ hay các Hội Gia đình trẻ em và người bại não Việt Nam, Hội Cha Mẹ Trẻ Khiếm Thính và Người Khiếm Thính Việt Nam, Viện nghiên cứu phát triển cộng đồng ACDC…. và các tổ chức hội thành viên phù hợp tại địa phương. Hoặc cơ quan ngôn luận của Liên hiệp hội là Tạp chí điện tử Đồng Hành Việt để được hướng dẫn, hỗ trợ theo đúng chức năng, nhiệm vụ và quy định pháp luật.
Theo ông Thanh, việc kết nối với các tổ chức liên quan cần hướng tới bảo vệ quyền lợi chính đáng của người khuyết tật, hỗ trợ họ tiếp cận các nguồn lực cần thiết và thúc đẩy giải quyết vụ việc trên cơ sở pháp luật, khách quan, đúng quy định.
Anh Trần Quốc Nam (áo phông đen quần zean) dạy lớp học có H. (người mặc áo cam) trong lớp học sáng tạo do anh giảng dạy tại Blue Dragon Children’s Foundation
Một tấm huy chương và câu hỏi về phẩm giá con người
Theo chia sẻ của anh Trần Quốc Nam, admin Diễn đàn Tiếng nói người khuyết tật Việt Nam cho biết: Câu chuyện của H. càng khiến nhiều người trăn trở khi đặt bên cạnh thành tích của lực sĩ Lê Văn Công tại Asian Para Games 2026. Theo thông tin anh Nam được cung cấp, ngày 19/10, tại Nagoya, Nhật Bản, lực sĩ Lê Văn Công đã giành huy chương bạc với mức tạ 171 kg, mang về tấm huy chương đầu tiên cho Đoàn Thể thao Người khuyết tật Việt Nam.
Một bên là vận động viên khuyết tật nỗ lực vượt qua những giới hạn của bản thân, thi đấu trên đấu trường quốc tế và mang vinh quang về cho đất nước. Một bên là người khuyết tật đang cần được bảo vệ trước bạo lực trong cuộc sống thường ngày.
Hai câu chuyện tưởng chừng trái ngược nhưng cùng đặt ra một vấn đề cốt lõi: Xã hội đang thực sự nhìn nhận người khuyết tật như thế nào?
Anh Trần Quốc Nam, bày tỏ sự phẫn nộ và đau xót khi biết H., người học trò của mình, bị hành hung. Từ câu chuyện của H. và thành tích của người bạn là lực sĩ Lê Văn Công, anh đặt câu hỏi về vị thế thực sự của người khuyết tật trong xã hội.
Cũng theo anh Nam, người khuyết tật không có nghĩa vụ phải trở thành người hùng, giành huy chương hay chứng minh nghị lực phi thường mới xứng đáng được tôn trọng. Có người có thể học tập, làm việc, thi đấu và đóng góp nổi bật cho cộng đồng; cũng có người cần được hỗ trợ lâu dài, gặp khó khăn trong giao tiếp hoặc không thể tự bảo vệ mình. Dù ở hoàn cảnh nào, họ đều có quyền được an toàn, được tôn trọng và được sống bình đẳng.
Anh Nam khẳng định, nếu xã hội chỉ dành những lời ca ngợi khi người khuyết tật thành công nhưng lại thờ ơ khi một người trong số họ bị bạo lực, thì tinh thần hòa nhập vẫn chưa thực sự đi vào đời sống. Hòa nhập không phải là yêu cầu người khuyết tật phải tự mình vượt qua mọi rào cản, mà là trách nhiệm chung trong việc xây dựng môi trường an toàn, không phân biệt đối xử và bảo đảm quyền của mỗi người.
Anh cũng kêu gọi các tổ chức bảo vệ quyền người khuyết tật, cộng đồng người khuyết tật, các luật sư và những người có khả năng hỗ trợ cùng đồng hành với H., góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người bị hại. Sự đồng hành cần dựa trên thông tin xác thực, tôn trọng quyền riêng tư và hướng tới việc làm rõ sự việc, ngăn ngừa những trường hợp tương tự.
Cần làm rõ trách nhiệm, xử lý đúng pháp luật
Từ góc độ pháp lý, vụ việc cần được cơ quan có thẩm quyền xác minh toàn diện, từ diễn biến hành hung, mức độ thương tích, nguyên nhân và động cơ, đến trách nhiệm của người trực tiếp thực hiện hành vi cũng như những vấn đề liên quan đến công tác bảo đảm an toàn tại khu vực xảy ra sự việc.
Trong bối cảnh dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) đang được Quốc hội xem xét, vụ việc cũng gợi mở yêu cầu tiếp tục quan tâm đầy đủ đến việc bảo vệ người khuyết tật trước các hành vi bạo lực, xâm hại. Việc hoàn thiện pháp luật cần hướng tới những quy định rõ ràng, khả thi và các chế tài tương xứng với tính chất, mức độ vi phạm, bảo đảm tính nghiêm minh và sức răn đe, đồng thời tăng cường phòng ngừa để những câu chuyện đau lòng tương tự không tái diễn. Đây là yêu cầu cần được nghiên cứu, cân nhắc trên cơ sở nguyên tắc pháp quyền, bình đẳng và bảo vệ quyền con người; việc áp dụng trách nhiệm cụ thể trong vụ việc vẫn phải căn cứ kết quả xác minh và quy định pháp luật hiện hành.
Trao đổi về vấn đề này, luật sư Nguyễn Thị Hồng Liên, Giám đốc công ty Luật HILAP, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội, cho rằng hành vi được ghi nhận trong clip có thể được xem xét dưới góc độ tội cố ý gây thương tích nếu các tình tiết thực tế đáp ứng quy định pháp luật. Theo ý kiến của luật sư, việc nạn nhân là người khuyết tật và những tình tiết liên quan đến động cơ, tính chất hành vi cần được xem xét khi đánh giá trách nhiệm pháp lý.
Tuy nhiên, việc xác định tội danh, các tình tiết định tội hoặc định khung và trách nhiệm cụ thể phải căn cứ vào kết quả điều tra, chứng cứ và quy định pháp luật hiện hành. Chưa thể chỉ dựa trên một đoạn clip hoặc một nhận định riêng lẻ để kết luận người liên quan đã phạm tội.
Điều cần thiết là bảo đảm H. được chăm sóc, thăm khám và đánh giá thương tích khi cần thiết; ghi nhận đầy đủ những tổn thương về thể chất, tinh thần; đồng thời tạo điều kiện để người bị hại và những người hỗ trợ bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp trong quá trình giải quyết vụ việc.
Bên cạnh trách nhiệm của người trực tiếp hành hung, những phản ánh liên quan đến việc nhân viên bảo vệ có mặt nhưng không can ngăn cũng cần được làm rõ trên cơ sở nhiệm vụ được giao, điều kiện thực tế và các chứng cứ liên quan. Việc xem xét trách nhiệm phải khách quan, chưa thể quy kết khi chưa đủ căn cứ.
Theo thông tin được chia sẻ trên Diễn đàn Tiếng nói người khuyết tật, người bị phản ánh đã xin lỗi và nhận trách nhiệm chi trả toàn bộ viện phí; nhân viên bảo vệ liên quan bị tạm đình chỉ công tác. Việc xin lỗi và khắc phục hậu quả là cần thiết, nhưng không thay thế cho việc làm rõ trách nhiệm pháp lý nếu có dấu hiệu vi phạm.
Đừng để người khuyết tật phải đơn độc
Vụ việc của H. là lời nhắc nhở rằng chính sách hỗ trợ người khuyết tật chỉ thực sự phát huy ý nghĩa khi được chuyển hóa thành hành động cụ thể trong gia đình, nhà trường, nơi làm việc, khu dân cư và không gian công cộng.
Người khuyết tật không cần sự thương hại thay cho quyền bình đẳng. Họ cần được tôn trọng, được bảo vệ và được tiếp cận công lý như mọi công dân khác. Đặc biệt, những người mắc hội chứng CP, có hạn chế nghiêm trọng về vận động, giao tiếp và khả năng tự vệ càng cần sự quan tâm, hỗ trợ phù hợp từ cộng đồng và các cơ quan có trách nhiệm.
Trước một hành vi bạo lực, mỗi người có thể lựa chọn cách hỗ trợ phù hợp và an toàn. Một cuộc gọi báo cơ quan chức năng, một lời đề nghị trợ giúp hoặc việc cung cấp chứng cứ cho cơ quan có thẩm quyền đều có thể tạo nên sự khác biệt.
Điều quan trọng là không quay lưng trước nỗi đau của người khác.
Với H. và cộng đồng người khuyết tật nói riêng, nhóm đối tượng yếu thế, dễ bị tổn thương trong xã hội nói chung, có lẽ điều cần thiết không chỉ là sự quan tâm khi vụ việc được dư luận chú ý, mà còn là quyền và lợi ích hợp pháp được đảm bảo thực hiện, bảo vệ; sự hỗ trợ khi cần, cùng một môi trường đủ an toàn để học tập, sinh hoạt và tham gia đầy đủ vào cộng đồng.
Một tấm huy chương có thể làm rạng danh đất nước. Nhưng cách chúng ta bảo vệ một người khuyết tật trước bạo lực mới cho thấy chiều sâu của lòng nhân ái và tính nghiêm minh của pháp luật trong đời sống hằng ngày.
Đừng bắt người khuyết tật phải mạnh mẽ trong mọi hoàn cảnh mới được sống bình yên. Hãy cùng xây dựng một xã hội mà người khó khăn trong giao tiếp vẫn được lắng nghe, người không có khả năng tự vệ vẫn được bảo vệ và không ai bị bỏ lại đơn độc trước bạo lực.
Văn Thảo – Nhật Nam
