Nhân Ngày Người khuyết tật Việt Nam (18/4), nhiều trường tiểu học trên địa bàn TP. Hà Nội đã tổ chức các hoạt động ý nghĩa dành cho học sinh khuyết tật: Từ trao quà, giao lưu đến các chương trình giáo dục về sự thấu hiểu và chia sẻ… Dù mỗi trường có những cách làm riêng, song tất cả đều hướng tới một mục tiêu chung: Xây dựng nhận thức về “hòa nhập” ngay từ bậc tiểu học – nơi những hành vi và thái độ ứng xử đang từng bước được hình thành và dễ được uốn nắn, điều chỉnh một cách tự nhiên và bền vững nhất.
Học sinh trường tiểu học Đoàn Khuê và học sinh trường PTCS Hy Vọng cùng tham gia các hoạt động chung – Nguồn Facebook Nhà trường
Ở lứa tuổi tiểu học, cách trẻ em nhìn nhận sự “khác biệt” thường chưa bị chi phối bởi các “định kiến xã hội”. Tuy nhiên, sự vô tư ấy nếu không được định hướng cũng có thể dẫn đến những hành vi gây tổn thương, hoặc những cách nhìn tạo ra khoảng cách, thậm chí là sự kỳ thị mà chính bản thân các em không nhận ra. Vì vậy, nếu được “dẫn dắt” đúng, các em có thể tiếp nhận tinh thần tôn trọng, chia sẻ và bình đẳng như một điều tự nhiên, thay vì những bài học mang tính “áp đặt”. Những phần quà, hoạt động được trao/tổ chức trong không khí ấm áp, gần gũi vì thế không chỉ dừng ở sự động viên trước mắt, mà còn góp phần hình thành những cảm xúc tích cực – nền tảng để từng bước điều chỉnh nhận thức và hành vi, cách ứng xử về lâu dài.
Bên cạnh đó cũng là để những điều đọng lại không nằm ở giá trị vật chất, mà ở cách thầy cô và bạn bè hiện diện bên cạnh các em: đủ kiên nhẫn để lắng nghe, đủ tinh tế để hỗ trợ, và quan trọng hơn là không vô tình biến sự quan tâm thành khoảng cách hay “áp lực vô hình”. Không chỉ mang ý nghĩa động viên, những hoạt động này còn là dịp để các nhà trường lồng ghép tuyên truyền, phổ biến các chính sách, quy định pháp luật liên quan đến người khuyết tật ngay từ môi trường giáo dục phổ thông mà bậc học tiểu học chính là nền tảng quan trọng nhất, yếu tố tạo ra sự bền vững nhất trong nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi.
Từ những câu chuyện nhỏ trong lớp học, cách ứng xử giữa bạn bè, đến sự đồng hành của giáo viên và phụ huynh, các thông điệp về tôn trọng sự khác biệt, sự đa dạng để có những hỗ trợ đúng cách và tạo cơ hội bình đẳng, đầy đủ dần được cụ thể hóa thành những hành vi cụ thể trong học tập và sinh hoạt hằng ngày.
Và đằng sau những nỗ lực ấy, là đội ngũ giáo viên lặng lẽ nhưng bền bỉ. Họ không chỉ dạy kiến thức, mà còn học cách đi cùng mỗi học sinh theo những nhịp độ khác nhau, chấp nhận những tiến bộ nhỏ và nuôi dưỡng sự tự tin từ những điều tưởng như rất giản đơn. Bởi, suy cho cùng, đó chính là những viên gạch đầu tiên để góp phần xây nên một trường học hạnh phúc – nơi mỗi học sinh, dù khác biệt nhưng đều cảm thấy được an toàn, được yêu thương và được là chính mình.
Ảnh minh họa – Nguồn Facebook Nhà trường
Tinh thần ấy đã được cụ thể hóa bằng nhiều cách làm khác nhau tại các nhà trường. Tại Trường Tiểu học Long Biên (phường Long Biên), một buổi trao quà giản dị, ấm áp đã được tổ chức cho các học sinh khuyết tật đang theo học hòa nhập với các dạng khuyết tật khác nhau như tự kỷ, tăng động giảm chú ý, chậm phát triển trí tuệ, vận động. Không phô trương, không cầu kỳ, nhưng đằng sau hoạt động thường niên này là cả một quá trình đồng hành bền bỉ. Tại đây, giáo dục hòa nhập được duy trì hằng ngày thông qua việc xây dựng kế hoạch học tập cá nhân, điều chỉnh phương pháp giảng dạy và hỗ trợ tâm lý, giúp các em thực sự “được tham gia” và “được ghi nhận” trong mọi hoạt động.
Nhà giáo ưu tú Nguyễn Thị Hằng – Hiệu trưởng Trường Tiểu học Long Biên cho biết: “Tặng quà cho học sinh khuyết tật nhân ngày 18/4 là hoạt động thường niên của nhà trường, nhưng chúng tôi xác định giáo dục hòa nhập không phải việc làm theo phong trào, mà là một quá trình lâu dài. Ở bậc tiểu học, mỗi tác động dù nhỏ cũng góp phần hình thành nhận thức và thói quen ứng xử cho học sinh. Bên cạnh việc chăm lo, hỗ trợ, chúng tôi đặc biệt chú trọng xây dựng một môi trường thân thiện, nơi mọi học sinh đều được tôn trọng, tham gia và phát triển theo khả năng của mình.”
Ảnh minh họa – Nguồn Facebook Nhà trường
Trong khi đó, tại Trường Tiểu học Lê Quý Đôn (phường Phúc Lợi) hoạt động nhân ngày 18/4 không chỉ dừng lại ở việc trao những món quà nhỏ, mà còn là dịp để lan tỏa những câu chuyện truyền cảm hứng về nghị lực sống của các em học sinh khuyết tật. Nhà trường đã tổ chức các hoạt động chia sẻ, giúp học sinh toàn trường hiểu hơn về những khó khăn mà các bạn phải vượt qua mỗi ngày, từ đó hình thành những bài học quý giá về lòng nhân ái: học cách thấu hiểu, sẻ chia, học cách giúp đỡ/hỗ trợ và học cách trân trọng những điều mình đang có… Những hành động nhỏ như dắt tay bạn, giúp bạn cất sách vở được khuyến khích như một phần tự nhiên của đời sống học đường.
Nhà giáo Đồng Thị Quyên – Hiệu trưởng Trường Tiểu học Lê Quý Đôn chia sẻ: “Chúng tôi xác định giáo dục hòa nhập là một hành trình dài và không thể chỉ trông chờ vào những sự kiện đơn lẻ. Mỗi em học sinh nhất là những học sinh khuyết tật là một hành trình riêng, đầy nỗ lực, và bên cạnh các em luôn có gia đình, thầy cô và nhà trường đồng hành. Chúng tôi cam kết xây dựng một môi trường học tập hòa nhập – yêu thương – không khoảng cách, nơi không ai bị bỏ lại phía sau. Đó cũng chính là nền tảng để hướng tới “trường học hạnh phúc” mà ngành giáo dục đang nỗ lực xây dựng.”
Ảnh minh họa – Nguồn Facebook Nhà trường
Mang một sắc thái khác biệt so với “hoạt động truyền thống”, Trường Tiểu học Đoàn Khuê (phường Việt Hưng) lại mở rộng không gian hòa nhập ra bên ngoài qua chương trình giao lưu đặc biệt với học sinh Trường PTCS Hy Vọng – một cơ sở giáo dục chuyên biệt dành cho trẻ khuyết tật (chủ yếu là trẻ khiếm thính và tự kỷ, tăng động). Nhà trường đã mời 100% cán bộ, giáo viên cùng 72 học sinh của Trường Hy Vọng đến giao lưu và chia sẻ với Nhà trường. Từ những phút đầu còn bỡ ngỡ, nhiều học sinh nhanh chóng làm quen, chủ động nắm tay nhau, cùng tham gia trò chơi.
Cùng với sự chung tay của phụ huynh và các đơn vị hảo tâm, Trường Tiểu học Đoàn Khuê cũng đã trao tặng tổng số 13 triệu đồng cùng nhiều phần quà ý nghĩa.
Chia sẻ về hoạt động này, Nhà giáo Trần Thị Phương Dung – Hiệu trưởng Trường Tiểu học Đoàn Khuê cho biết: “Buổi giao lưu không đơn thuần là một hoạt động thăm hỏi nhân dịp kỷ niệm, mà chúng tôi muốn học sinh của mình nhìn thấy một thế giới đa dạng hơn, nơi các bạn nhỏ dù gặp nhiều khó khăn về thể chất hay trí tuệ vẫn đang nỗ lực và lạc quan từng ngày. Khi các em trực tiếp nắm tay nhau, trò chuyện với nhau cùng những nụ cười hồn nhiên, bài học về sự tôn trọng và chia sẻ, thấu hiểu sẽ dần xóa đi khoảng cách và “thấm” một cách tự nhiên nhất. Mỗi hành động nhỏ hôm nay chính là “hạt mầm” góp phần xây dựng một môi trường giáo dục nhân văn, nơi mọi học sinh đều được yêu thương và tôn trọng.”
Một buổi trao quà hay một buổi giao lưu rồi sẽ qua đi, nhưng nếu những giá trị được “gieo” từ đó tiếp tục được nuôi dưỡng một cách nhất quán, từ nhận thức đến hành vi, từ cá nhân đến tập thể, từ cộng đồng đến môi trường sống, thì quá trình hòa nhập sẽ không còn là mục tiêu xa, mà trở thành kết quả tự nhiên của một quá trình và phương pháp giáo dục phù hợp.
Để những “mầm xanh” thực sự “vươn mình”
Từ cách làm của Trường Tiểu học Long Biên, Lê Quý Đôn, Đoàn Khuê và nhiều ngôi trường khác đã và đang có những hoạt động thiết thực đối với học sinh khuyết tật, có thể thấy giáo dục hòa nhập không cần những chiến dịch “ồn ào”, mà cần sự kiên trì và những tác động phù hợp ngay trong môi trường học đường. Thực tiễn này cũng cho thấy, nếu được tổ chức bài bản hơn, các hoạt động nhỏ hoàn toàn có thể tạo ra thay đổi rõ rệt về nhận thức và hành vi.
Từ đó, một số hướng đi có thể được các nhà trường tham khảo, điều chỉnh linh hoạt theo điều kiện thực tế như:
– Tổ chức các hoạt động trải nghiệm ngắn giúp học sinh hiểu về sự khác biệt (như nhập vai, trò chơi tình huống), thay vì chỉ tuyên truyền lý thuyết
– Xây dựng nhóm bạn hỗ trợ trong lớp, tạo môi trường để học sinh giúp đỡ lẫn nhau một cách tự nhiên
– Bồi dưỡng kỹ năng cho giáo viên về tâm lý học đường và giáo dục học sinh khuyết tật, làm việc với phụ huynh…
– Lồng ghép nội dung tôn trọng sự khác biệt vào các môn học và hoạt động ngoại khóa, tránh dạy theo kiểu khẩu hiệu
– Tăng kết nối với phụ huynh, thống nhất cách hỗ trợ và đồng hành cùng học sinh
– Tăng cường các hoạt động với sự tham gia thực chất của học sinh khuyết tật dù học chuyên biệt hay hòa nhập
– Tăng cường giao lưu và chia sẻ kinh nghiệm giữa giáo dục chuyên biệt và giáo dục hòa nhập, bán hòa nhập… cũng như sự tham gia của các chuyên gia trong lĩnh vực giáo dục và các buổi sinh hoạt chuyên đề để nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục.
Những cách làm này có thể không mới, nhưng nếu được duy trì một cách ổn định, sẽ góp phần hình thành thói quen ứng xử tích cực trong nhà trường. Đây cũng là hướng tiếp cận phù hợp với tinh thần chính sách, pháp luật về giáo dục đối với học sinh khuyết tật: không chỉ bảo đảm quyền được học, mà còn tạo điều kiện để các em thực sự tham gia và phát triển trong môi trường bình đẳng.
Khi được triển khai một cách nhất quán, những thay đổi nhỏ trong lớp học có thể dần hình thành môi trường học đường hòa nhập bình đẳng và đầy đủ hơn, qua đó góp phần thúc đẩy giáo dục hòa nhập theo hướng thực chất, bền vững.
Thanh Tâm
