Hàng nghìn phần mộ cùng những thông tin còn dang dở đã thôi thúc Lực lượng vũ trang Ninh Bình kiên trì tìm kiếm, xác minh. Là một trong những địa phương hoàn thành sớm giai đoạn một “Chiến dịch 500 ngày đêm”, Ninh Bình đã hoàn tất khai quật, lấy mẫu tại 250 nghĩa trang với 7.804 phần mộ, mở thêm cơ hội đưa những người đã ngã xuống trở về đúng tên tuổi, gia đình và quê hương.
Gần 8.000 phần mộ được khai quật, lấy mẫu
Thực hiện “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, Ban Chỉ đạo 515 tỉnh Ninh Bình đã huy động nhiều lực lượng, triển khai đồng bộ các nhiệm vụ tại các nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn.
Công tác vận chuyển, bàn giao và số hóa thông tin hài cốt liệt sĩ
Theo báo cáo của Ban Chỉ đạo 515 tỉnh, trước khi triển khai đồng loạt, tỉnh tổ chức làm trước việc lấy mẫu, bàn giao mẫu và số hóa thông tin hài cốt liệt sĩ chưa xác định được thông tin tại Nghĩa trang liệt sĩ Yên Phương, xã Phong Doanh. Sau đó, chiến dịch được triển khai trên toàn tỉnh với sự tham gia của Bộ CHQS tỉnh, ngành y tế, ngành nội vụ và các xã, phường.
Để đáp ứng yêu cầu công việc trong thời gian ngắn, tỉnh thành lập 28 tổ chỉ đạo, điều hành, lấy mẫu, vận chuyển, bàn giao và số hóa thông tin hài cốt liệt sĩ; cùng 235 tổ bảo đảm phục vụ lấy mẫu. Các lực lượng được tập huấn, bồi dưỡng kỹ thuật ngay tại thực địa, đồng thời thường xuyên kiểm tra, đánh giá kết quả và rút kinh nghiệm trong quá trình thực hiện.
Xác định đây là nhiệm vụ thiêng liêng nhưng đòi hỏi tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe, công tác lấy mẫu được yêu cầu thực hiện đúng quy trình, bảo đảm an toàn cho hài cốt và hạn chế tối đa nguy cơ sai sót trong quá trình thu thập, bảo quản, vận chuyển mẫu.
Thượng tá Nguyễn Hải Đăng, Trưởng Ban Quân y, Bộ CHQS tỉnh Ninh Bình cho biết, từ một phần mộ chưa rõ danh tính đến một mẫu phẩm được chuẩn hóa, mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự chính xác, chặt chẽ và tuân thủ nghiêm ngặt các yêu cầu chuyên môn. Việc ứng dụng các phương pháp khoa học phù hợp cùng sự đánh giá chính xác của lực lượng chuyên môn có ý nghĩa quan trọng trong bảo đảm tính khách quan và chất lượng dữ liệu.
Gần 8.000 phần mộ được khai quật, lấy mẫu
Nhờ đó, Ninh Bình là một trong những địa phương hoàn thành sớm giai đoạn một của chiến dịch. toàn tỉnh có 250 nghĩa trang liệt sĩ cần lấy mẫu và đến nay đã hoàn thành tại toàn bộ 250 nghĩa trang, đạt 100%. Tổng số mộ liệt sĩ cần khai quật lấy mẫu là 7.804 mộ và toàn bộ số mộ này đã được thực hiện, đạt 100%.
Trong số đó, 6.868 mẫu hài cốt liệt sĩ đã được bàn giao cho Viện Pháp y Quân đội, đạt 88,01%. Có 936 trường hợp không lấy được mẫu, chiếm 11,99%, trong đó 43 mộ không có tiểu và 893 mộ bị phong hóa, không đủ điều kiện lấy mẫu.
Song song với quá trình đó, công tác lấy mẫu ADN được triển khai gắn liền với sự đồng thuận của thân nhân liệt sĩ. Trước khi tiến hành, chính quyền các địa phương đều tổ chức gặp mặt gia đình để thông tin chủ trương, thực hiện đầy đủ nghi thức tâm linh, bố trí thay tiểu mới và hoàn trả phần mộ an toàn.
Thượng tá Nguyễn Đình Việt, Phó Chủ nhiệm Chính trị Bộ CHQS tỉnh Ninh Bình, nhấn mạnh: “Khoa học đang từng bước mở thêm cơ hội xác định danh tính cho những người đã hy sinh vì Tổ quốc. Mỗi dữ liệu được hoàn thiện, mỗi mẫu phẩm được thu nhận chính xác là thêm một bước tiến trên hành trình đưa các anh trở về với đúng tên tuổi, gia đình và quê hương”.
Không để những thông tin về liệt sĩ bị mất theo thời gian
Với quyết tâm không để thông tin liệt sĩ mai một, một trong những thách thức lớn là thời gian đã trôi qua quá lâu. Nhiều tài liệu trận đánh, sơ đồ mộ chí không còn lưu giữ đầy đủ, trong khi các nhân chứng lịch sử nay đều đã cao tuổi, trí nhớ giảm sút.
Đặc biệt là việc xác minh thông tin các liệt sĩ hy sinh trong thời kỳ chống Pháp, khi các đơn vị chiến đấu thời ấy không thể lưu trữ đầy đủ hồ sơ. Trước những thử thách đó, các lực lượng đã phải bắt đầu từ nhiều nguồn: tích cực gặp gỡ nhân chứng, phát phiếu thông tin cho hộ gia đình, đồng thời khảo sát thực địa và tra cứu chéo tài liệu.
Chính quyền các địa phương thực hiện đầy đủ nghi thức tâm linh, đưa các anh trở về với đúng tên tuổi, gia đình và quê hương.
Tiêu biểu như quá trình xác minh 15 liệt sĩ hy sinh thời chống Pháp tại phường Lý Thường Kiệt. Qua rà soát và tổ chức hội thảo kết luận, Ban Chỉ đạo 515 tỉnh Ninh Bình xác định đây là các liệt sĩ thuộc Trung đoàn 66 (Sư đoàn 304/QK2) và Trung đoàn 48 (Sư đoàn 320/QĐ34). Trong đó, 2 liệt sĩ được đưa về quê, 13 liệt sĩ quy tập về Nghĩa trang liệt sĩ Thi Sơn; qua đó khẳng định địa bàn hiện không còn hài cốt liệt sĩ chống Pháp chưa quy tập.
Thượng tá Nguyễn Đình Việt nhấn mạnh, khép lại giai đoạn lấy mẫu không đồng nghĩa hành trình tìm kiếm dừng lại. Thời gian tới, Ban Chỉ đạo 515 tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, tiếp nhận thông tin về liệt sĩ và mộ tập thể; củng cố dữ liệu và tìm kiếm nhân chứng để tổ chức hội thảo khi có đủ cơ sở.
Để đạt được những mục tiêu đó, điều cốt lõi vẫn là sự kiên trì, tỉ mỉ trong từng bước triển khai bởi, phía sau mỗi phần mộ không chỉ là một thao tác kỹ thuật, mà còn là một hồ sơ, một hoàn cảnh và niềm mong mỏi của thân nhân; là trách nhiệm thiêng liêng thực hiện trọn vẹn đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”.
Song Hồng
