Phòng, chống ma túy luôn là nhiệm vụ quan trọng, gắn trực tiếp với an ninh, trật tự, sức khỏe cộng đồng và sự an toàn của mỗi gia đình. Trong bối cảnh tình hình ma túy còn diễn biến phức tạp, phương thức hoạt động của tội phạm ngày càng tinh vi, khó lường, nguy cơ không chỉ dừng ở việc sử dụng, mua bán hay vận chuyển trái phép chất ma túy, mà còn có thể xuất hiện dưới nhiều hình thức lôi kéo, dụ dỗ, lợi dụng người khác vào những hành vi vi phạm pháp luật. Vì vậy, phòng ngừa phải được đặt lên hàng đầu, trong đó có việc trang bị kiến thức pháp luật để mỗi người nhất là người khuyết tật biết nhận diện nguy cơ và chủ động bảo vệ mình.
Ảnh mang tính chất minh họa có sự hỗ trợ của AI
Đây cũng là nhiệm vụ được Đảng, Nhà nước quan tâm chỉ đạo với nhiều chủ trương, chính sách và chương trình cụ thể. Nghị quyết số 163/2024/QH15 ngày 27/11/2024 của Quốc hội về chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy đến năm 2030 là một căn cứ quan trọng. Tiếp đó, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 50/NQ-CP ngày 13/3/2025 về kế hoạch triển khai thực hiện; Bộ Công an ban hành Quyết định số 7619/QĐ-BCA ngày 08/9/2025 phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy đến năm 2030.
Trong lĩnh vực tư pháp, Quyết định số 3199/QĐ-BTP ngày 07/11/2025 của Bộ Tư pháp ban hành Kế hoạch triển khai thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy đến năm 2030. Tiếp đó, Quyết định số 1506/QĐ-BTP ngày 17/6/2026 ban hành Kế hoạch triển khai thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy năm 2026; Quyết định số 112/QĐ-PB&TG ngày 01/7/2026 của Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý phê duyệt kế hoạch triển khai chương trình năm 2026.
Những văn bản này cho thấy phòng, chống ma túy không phải nhiệm vụ riêng của lực lượng công an mà cần sự vào cuộc của nhiều ngành, nhiều cấp, từ quản lý nhà nước, tư pháp, giáo dục, y tế đến chính quyền cơ sở và các tổ chức xã hội. Cùng với đấu tranh, xử lý vi phạm, công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật, phòng ngừa từ cộng đồng và hỗ trợ những người có liên quan cũng giữ vai trò quan trọng.
Bảo vệ người khuyết tật từ khả năng tiếp cận pháp luật
Trong công tác phòng, chống ma túy, người khuyết tật cần được quan tâm như một bộ phận của cộng đồng (nói vậy không phải chưa quan tâm mà cần sự quan tâm nhiều hơn đến nhóm đối tượng đặc thù này, cũng giống như đối với các nhóm khác như trẻ em, người dân tộc thiểu số….), với đầy đủ quyền được tiếp cận thông tin, được bảo vệ và được hỗ trợ theo quy định pháp luật. Họ có thể đối mặt với những nguy cơ như bị dụ dỗ sử dụng ma túy, bị lợi dụng vận chuyển, cất giữ đồ vật không rõ nguồn gốc hoặc bị đe dọa, ép buộc thực hiện hành vi trái pháp luật. Tuy nhiên, không nên mặc định người khuyết tật luôn ở vị trí bị động hay chỉ là đối tượng cần cảnh báo. Trong từng vụ việc, họ có thể có những vai trò pháp lý khác nhau và cần được xem xét trên cơ sở hoàn cảnh cụ thể.
Hệ thống pháp luật hiện hành đã có những quy định liên quan đến nhiều khía cạnh của vấn đề này. Luật Phòng, chống ma túy năm 2021 quy định các biện pháp phòng ngừa, đấu tranh, quản lý và hỗ trợ trong lĩnh vực phòng, chống ma túy. Bộ luật Hình sự quy định các hành vi phạm tội, trách nhiệm hình sự và hình phạt đối với những vi phạm liên quan đến ma túy. Bộ luật Tố tụng hình sự đặt ra trình tự, thủ tục giải quyết vụ án, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của những người tham gia tố tụng.
Ở góc độ quan hệ dân sự, Bộ luật Dân sự năm 2015 là cơ sở pháp lý để xác định quyền nhân thân, quyền tài sản, năng lực pháp luật và trách nhiệm dân sự của cá nhân. Luật Người khuyết tật năm 2010 quy định quyền và trách nhiệm của người khuyết tật, trong đó có quyền được bảo đảm các điều kiện tiếp cận thông tin, giáo dục, chăm sóc sức khỏe và tham gia các hoạt động xã hội đồng thời không loại bỏ nghĩa vụ/trách nhiệm công đan của người khuyết tật trừ một số trường hợp theo luật định. Khi phát sinh vụ việc cụ thể, việc áp dụng pháp luật cần căn cứ vào tính chất hành vi, hoàn cảnh của người liên quan và các quy định tương ứng, không thể chỉ nhìn từ tình trạng khuyết tật để đưa ra nhận định.
Đưa pháp luật đến gần hơn với mọi người đặc biệt là người khuyết tật trong phòng, chống ma túy không đơn thuần là phổ biến quy định hay cảnh báo về tác hại của ma túy, mà cần giúp họ nhận thức rõ hơn về quyền, nghĩa vụ và những vấn đề pháp lý có thể phát sinh trong cuộc sống. Muốn vậy, thông tin phải được truyền tải theo cách phù hợp với khả năng tiếp nhận của từng nhóm. Bởi trên thực tế, những hình thức tuyên truyền vốn quen thuộc với số đông chưa chắc đã đáp ứng được nhu cầu của tất cả người khuyết tật. Do đó, bên cạnh nội dung chính xác, dễ hiểu, cần chú trọng khả năng tiếp cận ngay từ khâu xây dựng tài liệu và lựa chọn phương thức truyền thông, đồng thời phát huy vai trò kết nối của các tổ chức của, vì người khuyết tật.
Phối hợp để chính sách đi vào cuộc sống
Phòng, chống ma túy liên quan đến nhiều lĩnh vực nên không thể chỉ trông chờ vào một cơ quan hay một hình thức tuyên truyền riêng lẻ. Lực lượng công an giữ vai trò nòng cốt trong phòng ngừa, phát hiện và đấu tranh với tội phạm; ngành tư pháp có trách nhiệm phổ biến, giáo dục pháp luật và tổ chức trợ giúp pháp lý; ngành giáo dục, y tế, chính quyền địa phương, gia đình và các tổ chức xã hội góp phần phòng ngừa, phát hiện nguy cơ, hỗ trợ người dân. Trong đó, các tổ chức của, vì người khuyết tật có lợi thế kết nối trực tiếp với hội viên, thành viên và cộng đồng nhất là khi người khuyết tật cũng có rất nhiều dạng và nhiều mức độ.
Cần phân biệt giữa phổ biến, giáo dục pháp luật và trợ giúp pháp lý. Phổ biến pháp luật giúp người dân hiểu quy định, nhận biết hành vi có nguy cơ vi phạm và chủ động phòng tránh. Trợ giúp pháp lý là dịch vụ dành cho người thuộc diện thụ hưởng theo quy định, nhằm hỗ trợ họ bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp thông qua các hình thức như tư vấn pháp luật, tham gia tố tụng hoặc đại diện ngoài tố tụng. Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 và các quy định sửa đổi, bổ sung có liên quan là cơ sở để người thuộc diện thụ hưởng, trong đó có người khuyết tật có khó khăn về tài chính theo điều kiện luật định, tiếp cận dịch vụ này.
Điều quan trọng là người dân phải biết quyền của mình và biết tìm đến đâu khi cần hỗ trợ. Các trung tâm trợ giúp pháp lý cần chủ động phối hợp với chính quyền cơ sở, cơ quan chức năng và tổ chức của, vì người khuyết tật để thông tin về chính sách, điều kiện thụ hưởng, địa chỉ liên hệ được truyền tải rõ ràng, dễ tiếp cận. Báo chí cũng cần góp phần giải thích quy định, phản ánh những vướng mắc trong thực tiễn và chỉ ra những địa chỉ hỗ trợ đáng tin cậy.
Nếu cơ quan chuyên môn có kiến thức nhưng thiếu kết nối với cộng đồng, thông tin khó đến đúng người. Ngược lại, nếu các tổ chức ở cơ sở có điều kiện tiếp xúc với người khuyết tật nhưng thiếu tài liệu pháp luật chính xác, việc tuyên truyền cũng khó đạt yêu cầu. Sự phối hợp cần bắt đầu từ những việc cụ thể: xác định đúng nhóm cần tiếp cận, lựa chọn hình thức truyền thông phù hợp và hướng dẫn rõ đầu mối liên hệ khi phát sinh nhu cầu.
Phòng, chống ma túy là nhiệm vụ lâu dài, đòi hỏi sự kiên trì và trách nhiệm của toàn xã hội. Với người khuyết tật, bảo đảm tiếp cận thông tin và pháp luật không chỉ giúp họ nhận diện, phòng tránh nguy cơ mà còn tạo điều kiện để thực hiện quyền, nghĩa vụ của mình, được bảo vệ bình đẳng khi có vụ việc phát sinh. Chính sách chỉ thực sự đi vào cuộc sống khi người dân hiểu, tiếp cận được và biết cách vận dụng. Đó cũng là điều cần hướng tới trong công tác truyền thông, phổ biến pháp luật về phòng, chống ma túy hiện nay.
Đỗ Văn
