Từ những môn thể thao dân gian, tiếng trống cà rùng, tiếng kèn đồng đến các hoạt động được cập nhật trên nền tảng số, Ngày hội Văn hóa – Thể thao truyền thống dịp Quốc khánh 2/9 ở khu vực Hải Hậu, tỉnh Ninh Bình, đang có thêm cách làm mới để gìn giữ, kết nối và lan tỏa những giá trị văn hóa của vùng đất 48 năm liên tục được công nhận là “điển hình văn hóa” của cả nước.
“Tết Độc lập” của người Hải Hậu
Những ngày cuối tháng 8, không khí tại khu vực Hải Hậu trở nên rộn ràng hơn thường ngày. Từ sân thi đấu, nhà văn hóa đến các tuyến đường, người dân cùng các đoàn thể tích cực chuẩn bị cho Ngày hội Văn hóa – Thể thao truyền thống dịp Quốc khánh.
Công tác chuẩn bị trước giờ khai hội
Năm nay, ngày hội diễn ra từ ngày 22/8 đến 2/9, với sự tham gia của 8 xã gồm Hải Hậu, Hải Hưng, Hải Anh, Hải Tiến, Hải Quang, Hải Xuân, Hải An và Hải Thịnh.
Các hoạt động trải rộng từ thể thao hiện đại đến những môn mang đậm bản sắc địa phương như bơi chải, đi cà kheo, múa lân – sư – rồng, trống cà rùng, diễn tấu kèn đồng và các đoàn diễu hành.
Với người dân Hải Hậu, đây không chỉ là một ngày hội thể thao, văn nghệ mà còn là dịp cộng đồng gặp gỡ, giao lưu, cùng nhau ôn lại những giá trị văn hóa đã được gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Anh Quang cùng gia đình tham dự ngày hội
“Cứ đến dịp 2/9, người dân lại mong chờ ngày hội. Những người đi làm ăn xa cũng cố gắng sắp xếp công việc để trở về quê”, một người dân tham dự ngày hội chia sẻ.
Năm nay, ngày hội có thêm nhiều hoạt động mới từ nguồn xã hội hóa, với tổng kinh phí dự kiến hơn 5 tỷ đồng. Lần đầu tiên, 88 giàn pháo hoa tầm thấp được tổ chức phục vụ người dân vào tối 1/9. Sáng 2/9 có chương trình giao lưu với các vận động viên xuất sắc của đội tuyển bóng chuyền nữ quốc gia, cùng chương trình nghệ thuật “Tuổi trẻ hướng về ngày hội non sông”.
Ông Nguyễn Văn Ban, Phó Chủ tịch UBND xã Hải Hậu cho biết, sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, việc duy trì Ngày hội Văn hóa – Thể thao có ý nghĩa quan trọng trong việc giữ gìn sự gắn kết cộng đồng và phát huy truyền thống văn hóa của khu vực.
Dù địa giới hành chính và mô hình quản lý có thay đổi, những giá trị văn hóa đã trở thành nét riêng của Hải Hậu vẫn cần được tiếp nối. Ngày hội không chỉ tạo sân chơi cho người dân mà còn giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về truyền thống quê hương.
Công nghệ làm mới ngày hội truyền thống
Một trong những điểm mới của Ngày hội Văn hóa – Thể thao năm nay là việc ứng dụng công nghệ số trong tổ chức và truyền thông.
Nếu trước đây thông tin về ngày hội chủ yếu được truyền tải qua hệ thống truyền thanh và tuyên truyền trực tiếp, hiện người dân có thể theo dõi kế hoạch, lịch thi đấu, lịch bốc thăm và các chương trình trên Trang thông tin điện tử, Fanpage, Zalo và các nhóm cộng đồng.
Điểm khác biệt so với mọi năm là tại khu vực trung tâm được lắp đặt hệ thống màn hình LED rộng khoảng 80 m², gồm một màn hình chính khoảng 60 m² và hai màn hình phụ bố trí hai bên.
Tại khu vực tổ chức, hệ thống màn hình LED có kích thước khoảng 80 m² được lắp đặt để truyền tải trực tiếp các môn thi đấu. Công nghệ giúp mở rộng không gian của ngày hội, để những người không trực tiếp có mặt tại sân vẫn có thể theo dõi các hoạt động.
“Ứng dụng công nghệ giúp việc thông tin về ngày hội nhanh hơn, thuận tiện hơn, đồng thời tạo điều kiện để người dân và con em xa quê có thể theo dõi các hoạt động của quê hương”, ông Nguyễn Văn Ban cho biết.
Điểm đáng chú ý là chuyển đổi số đang được Hải Hậu nhìn nhận không chỉ như một công cụ phục vụ tổ chức sự kiện mà còn là giải pháp để bảo tồn văn hóa.
Theo ông Trần Văn Nghĩa, Trưởng phòng Văn hóa xã Hải Hậu, chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa không dừng ở việc đưa thông tin lên mạng mà quan trọng hơn là từng bước hình thành dữ liệu để lưu giữ những giá trị văn hóa của địa phương.
Từ hình ảnh, video, âm thanh của các kỳ ngày hội, địa phương hướng tới xây dựng kho tư liệu số, lưu giữ thông tin về các hoạt động truyền thống, nghệ nhân, vận động viên và những dấu ấn đặc trưng của từng kỳ tổ chức.
“Chúng tôi muốn những hoạt động của ngày hội hôm nay không chỉ phục vụ người dân trong vài ngày mà còn được lưu giữ để các thế hệ sau có thể xem lại, tìm hiểu và tiếp nối”, ông Trần Văn Nghĩa chia sẻ.
Theo định hướng này, Hải Hậu từng bước xây dựng “lịch sử số” của Ngày hội Văn hóa – Thể thao, tiến tới sử dụng mã QR, bản đồ số và kho học liệu số để giới thiệu các giá trị văn hóa của địa phương.
Như vậy, công nghệ không thay thế các hoạt động văn hóa truyền thống mà trở thành công cụ để những giá trị ấy được lưu giữ lâu hơn, tiếp cận với nhiều người hơn.
Đưa “Bình dân học vụ số” đến gần người dân
Chuyển đổi số ở Hải Hậu không chỉ được thể hiện trong một ngày hội lớn. Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, xã tổ chức lại thành 18 thôn, đồng thời kiện toàn và tập huấn các Tổ công nghệ số cộng đồng, từng bước đưa kỹ năng số đến gần người dân.
Các Tổ công nghệ số cộng đồng được xác định là lực lượng trực tiếp hỗ trợ người dân tiếp cận các dịch vụ số. Địa phương tận dụng cơ sở vật chất, máy tính tại các trường học để tập huấn, đồng thời phối hợp với Bộ phận Hành chính công hướng dẫn người dân thực hiện dịch vụ công trực tuyến.
Ông Nguyễn Văn Ban, Phó Chủ tịch UBND xã Hải Hậu
Theo ông Nguyễn Văn Ban, quá trình chuyển đổi số ở cơ sở vẫn còn những khó khăn nhất định. Hạ tầng và đường truyền tại một số nơi chưa đồng bộ; trong khi một bộ phận người dân chủ yếu sử dụng công nghệ khi có nhu cầu giải quyết thủ tục hành chính, chưa khai thác nhiều tiện ích số trong sản xuất, kinh doanh và đời sống.
“Bình dân học vụ số” vì thế được triển khai theo hướng thiết thực, dễ tiếp cận, ưu tiên những kỹ năng người dân cần trong cuộc sống hằng ngày.
Thực tế từ ngày hội cho thấy, khi công nghệ được gắn với những nhu cầu cụ thể, người dân dễ dàng tiếp cận hơn.
Một người dân tham dự ngày hội cho biết, việc cập nhật lịch thi đấu và chương trình qua Zalo, Facebook hay các nhóm cộng đồng giúp bà con chủ động theo dõi. Với những người đang làm việc xa quê, đây cũng là cách để họ nắm được hoạt động ở quê nhà trước khi sắp xếp thời gian trở về.
“Bây giờ chỉ cần điện thoại là có thể biết lịch thi đấu, chương trình ngày hội. Con em đi làm xa cũng theo dõi được hình ảnh quê mình”, người dân này nói.
Lưu giữ ký ức Hải Hậu bằng công nghệ
Một ngày hội rồi sẽ kết thúc, nhưng những giá trị văn hóa được tạo dựng trong ngày hội có thể được lưu giữ lâu dài nếu được số hóa bài bản.
Đây cũng là hướng Hải Hậu đang hướng tới: chuyển từ việc đăng tải thông tin đơn lẻ sang xây dựng cơ sở dữ liệu văn hóa thống nhất.
Ông Trần Văn Nghĩa, Trưởng phòng Văn hóa xã Hải Hậu
Theo ông Trần Văn Nghĩa, thời gian tới địa phương sẽ từng bước kiểm kê, số hóa tư liệu, xây dựng kho lưu trữ hình ảnh, video, âm thanh; đồng thời nghiên cứu triển khai mã QR, bản đồ số và các sản phẩm truyền thông để giới thiệu về văn hóa Hải Hậu.
Việc số hóa cũng mở ra cơ hội kết nối với những người con Hải Hậu đang sinh sống, làm việc xa quê. Những hình ảnh về một trận bơi chải, màn diễn tấu kèn đồng, tiếng trống cà rùng hay đoàn diễu hành có thể được lưu giữ và chia sẻ rộng rãi trên môi trường mạng.
Người dân mong muốn các hoạt động của ngày hội được ghi hình, lưu trữ có hệ thống trên YouTube và các nền tảng mạng xã hội. Qua đó, những người không có điều kiện trở về quê vẫn có thể xem lại không khí ngày hội, còn thế hệ trẻ có thêm một cách tiếp cận với truyền thống.
Từ những môn thể thao dân gian đến tiếng kèn đồng, từ sân chơi cộng đồng đến những dữ liệu được lưu giữ trên môi trường số, Hải Hậu đang tìm cách để văn hóa truyền thống không chỉ được bảo tồn trong đời sống thực mà còn hiện diện lâu dài trên không gian số.
Trong không khí Quốc khánh, khi những đoàn diễu hành nối dài, tiếng trống và tiếng kèn vang lên, người dân cùng nhau tham gia các hoạt động văn hóa, thể thao, một Hải Hậu giàu bản sắc đang có thêm một diện mạo mới.
Đó là giữ truyền thống bằng phương thức hiện đại, dùng công nghệ để lưu giữ ký ức cộng đồng và đưa văn hóa quê hương đến gần hơn với người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ và những người con Hải Hậu đang sinh sống, làm việc xa quê.
Song Hồng
