Đất nước bước vào năm 2026 trong không khí tưng bừng chào đón thành công của Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV. Những quyết sách mang tầm chiến lược không chỉ là kim chỉ nam cho sự phát triển kinh tế – xã hội, mà còn là lời cam kết mạnh mẽ về một Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa thực sự của dân, do dân và vì dân.
Đặc biệt, năm 2026 cũng là năm đánh dấu chặng đường 80 năm Quốc hội Việt Nam (1946 – 2026). Từ cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên giữa khói lửa chiến tranh đến một Nghị trường hiện đại, số hóa ngày nay, tinh thần đại đoàn kết và quyền làm chủ của nhân dân vẫn luôn là sợi chỉ đỏ xuyên suốt. Với cộng đồng người khuyết tật, con số 80 năm ấy còn mang một ý nghĩa sâu sắc về tính bao trùm không chỉ là khẩu hiệu, mà được đo đếm bằng chính sách cụ thể và kết quả thực chất.
Ảnh mang tính chất minh họa
Theo Điều tra người khuyết tật năm 2023 (VDS 2023) do Tổng cục Thống kê thực hiện, tỷ lệ người khuyết tật từ 2 tuổi trở lên ở Việt Nam là 6,11% dân số, tương đương hơn 6 triệu người. Những số liệu này cho thấy, người khuyết tật không phải là nhóm nhỏ lẻ, mà là một bộ phận xã hội có quy mô đáng kể, với nhu cầu đa dạng và lâu dài. Mặc dù con số tuy có thấp hơn so với nhiều ước tính trước đây, nhưng có giá trị pháp lý và khoa học cao nhất hiện nay, được sử dụng làm căn cứ hoạch định chính sách.
Những dấu mốc chính trị – thể chế có ý nghĩa nền tảng
Năm 2026 diễn ra trong bối cảnh toàn hệ thống chính trị sẽ tập trung cụ thể hóa tinh thần Đại hội XIV của Đảng. Các định hướng lớn về phát triển kinh tế – xã hội, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và bảo đảm quyền con người đều đặt ra yêu cầu rõ ràng về việc nâng cao chất lượng chính sách xã hội, trong đó có chính sách đối với người khuyết tật.
Trước đó, Thông báo số 444 của Văn phòng Trung ương Đảng về kết luận của Tổng Bí thư cũng đã nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục hoàn thiện chính sách đối với các nhóm yếu thế, gắn bảo đảm quyền con người với phát triển bền vững. Đây là cơ sở chính trị quan trọng để thúc đẩy việc rà soát, điều chỉnh và tổ chức thực hiện các chính sách liên quan đến người khuyết tật trong giai đoạn tới.
Song song với đó, dấu mốc 80 năm Quốc hội Việt Nam (1946–2026) cho thấy sự phát triển liên tục của thiết chế đại diện quyền lực nhà nước cao nhất. Với người khuyết tật, tiến trình này không chỉ mang ý nghĩa lịch sử, mà còn phản ánh từng bước mở rộng không gian tham gia, tiếp cận và thụ hưởng quyền công dân trong mọi mặt đời sống chính trị – xã hội.
Khát vọng vươn mình: Không để ai đứng ngoài cuộc
Trong bối cảnh đất nước chuyển mình mạnh mẽ, chúng ta không chỉ nói về những con số tăng trưởng, mà còn nói về chất lượng của sự phát triển. Đó phải là một sự phát triển bao trùm, nơi mỗi cá nhân, dù là người khuyết tật hay người không khuyết tật, đều tìm thấy vị trí và cơ hội để cống hiến.
Chúng ta đã thấy những doanh nhân khuyết tật điều hành doanh nghiệp công nghệ, những vận động viên khiếm thị chinh phục đỉnh cao, và những thanh niên tiên phong trong chuyển đổi số…. Họ là minh chứng sống động cho tinh thần “vươn mình”: Khiếm khuyết có thể là một phần cơ thể, nhưng chưa bao giờ là rào cản của ý chí.
Từ niềm tin đến hành động: Những con số và trách nhiệm
Niềm tin chỉ thực sự có ý nghĩa khi được hiện thực hóa bằng hành động và chính sách cụ thể. Đối với hơn 6 triệu người khuyết tật tại Việt Nam (con số này thực tế có thể hơn theo dự báo của WHO), niềm tin ấy đang từng bước được “thể chế hóa” thông qua hệ thống chính sách ngày càng hoàn thiện, với những kết quả ban đầu có thể đo lường bằng dữ liệu thực tiễn.
Trong thời gian qua, Nhà nước đã duy trì và từng bước mở rộng mạng lưới an sinh xã hội dành cho người khuyết tật. Hiện nay, hơn 1,71 triệu người khuyết tật nặng và đặc biệt nặng đang được hưởng trợ cấp xã hội hằng tháng, góp phần bảo đảm mức sống tối thiểu cho một trong những nhóm yếu thế nhất. Tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế của người khuyết tật đạt 95,7%, cao hơn mức chung của người không khuyết tật, phản ánh nỗ lực đáng kể trong bảo đảm quyền tiếp cận dịch vụ y tế.
Trong lĩnh vực giáo dục, khoảng 90% trẻ em khuyết tật có khả năng học tập đã được đến trường; đồng thời, 79,6% trường học trên cả nước có học sinh khuyết tật theo học. Những con số này cho thấy giáo dục hòa nhập đã có bước tiến rõ rệt về mặt tiếp cận, dù chất lượng và điều kiện hỗ trợ vẫn còn không đồng đều giữa các địa phương.
Tuy nhiên, khi đi vào các chỉ báo chiều sâu, dữ liệu cũng cho thấy khoảng cách đáng kể giữa chính sách và thực tiễn, đòi hỏi những giải pháp quyết liệt và có trọng tâm hơn.
Trong lĩnh vực việc làm và thu nhập, chỉ khoảng 23,5% người khuyết tật trong độ tuổi lao động đang làm việc trong nền kinh tế, trong khi tỷ lệ được đào tạo nghề mới đạt 8,8%, hạn chế khả năng nâng cao kỹ năng và tham gia thị trường lao động một cách bền vững.
Về tiếp cận hạ tầng và dịch vụ, chỉ 24,8% trạm y tế xã được thiết kế phù hợp với các tiêu chí tiếp cận cơ bản cho người khuyết tật, cho thấy những rào cản vật chất vẫn hiện hữu ngay ở tuyến y tế cơ sở.
Ở lĩnh vực công nghệ và thông tin, tỷ lệ người khuyết tật có truy cập internet đạt 33,6%. Dù con số này đã được cải thiện so với các năm trước, nhưng vẫn phản ánh rõ khoảng cách số — yếu tố ngày càng quyết định khả năng tiếp cận giáo dục, việc làm và dịch vụ công.
Những dữ liệu trên cho thấy, thách thức lớn nhất hiện nay không chỉ nằm ở việc ban hành chính sách, mà ở năng lực chuyển hóa chính sách thành cơ hội thực tế, để người khuyết tật không dừng lại ở vị thế được bảo trợ, mà có thể chủ động tham gia và đóng góp cho xã hội.
Chuyển dịch tư duy: Từ bảo trợ sang trao quyền phát triển
Thực tiễn đã chứng minh rằng, khi được tạo điều kiện phù hợp, người khuyết tật hoàn toàn có thể trở thành doanh nhân, vận động viên, lao động kỹ thuật hay những nhà sáng tạo có giá trị cho cộng đồng. Điều họ cần không chỉ là sự hỗ trợ, mà là không gian và cơ chế để khẳng định năng lực.
Sự chuyển dịch từ tư duy “bảo trợ” sang “trao quyền” đòi hỏi những điều chỉnh căn bản trong cách tiếp cận chính sách, bao gồm: xây dựng chính sách việc làm và đào tạo nghề mang tính cá thể hóa, phù hợp với đa dạng dạng tật và năng lực; mở rộng tiếp cận công nghệ số thông qua thiết bị, phần mềm hỗ trợ và đào tạo kỹ năng; kiến tạo môi trường vật chất không rào cản từ hạ tầng giao thông, công trình công cộng đến không gian sống; đồng thời lấy ý kiến và tăng cường sự tham gia thực chất của người khuyết tật trong suốt quá trình xây dựng, thực thi và giám sát chính sách.
Như một quan điểm từng được chia sẻ: “Niềm tin là bước đi đầu tiên, ngay cả khi bạn chưa nhìn thấy toàn bộ cầu thang.” Trong bối cảnh này, những hành động cụ thể chính là các bậc thang tiếp theo — từ hoàn thiện thể chế, cải thiện khả năng tiếp cận, đến thay đổi nhận thức và lan tỏa văn hóa bao trùm. Trên hành trình ấy, mỗi bước tiến trong thực thi chính sách không chỉ là trách nhiệm xã hội, mà còn là sự đầu tư cần thiết cho một xã hội phát triển bền vững và nhân văn, nơi mọi cá nhân đều có cơ hội vươn mình.
Thay lời kết
Xuân 2026 không chỉ là mùa xuân của kỳ vọng, mà còn là thời điểm đòi hỏi sự tỉnh táo trong nhìn nhận và hành động. Với cộng đồng người khuyết tật, niềm tin không đến từ những con số được phóng đại, mà từ dữ liệu trung thực, chính sách khả thi và sự thay đổi có thể đo lường.
Trên nền tảng đó, người khuyết tật sẽ tiếp tục là một bộ phận không tách rời của tiến trình phát triển đất nước, không phải với vai trò thụ hưởng thụ động, mà là chủ thể phát triển, đồng hành cùng dân tộc trên con đường hướng tới một Việt Nam hùng cường, bao trùm và nhân văn.
Hải Phong
