Để sản phẩm OCOP chuyển từ quy mô sản xuất nhỏ lẻ sang chuỗi giá trị hàng hóa lớn, cần sự phối hợp giữa nỗ lực của chủ thể và vai trò kiến tạo của chính quyền trong việc hình thành hệ sinh thái từ quản trị đến chuyển đổi số.
Thực trạng đầu ra và những rào cản thương mại
Tại tỉnh Ninh Bình, các chủ thể OCOP đang nỗ lực đa dạng hóa danh mục sản phẩm nhằm đáp ứng nhu cầu thị trường. Điển hình như Hợp tác xã (HTX) nấm Tuấn Hiệp tại xã Giao Hòa. Đơn vị này hiện vận hành dây chuyền sản xuất 6 sản phẩm đạt chứng nhận OCOP 3 sao, bao gồm các loại nấm tươi (sò nâu, sò trắng), nấm linh chi, mộc nhĩ và các nhóm sản phẩm chế biến sâu như nem nấm, giò nấm. Với mức doanh thu đạt khoảng 2 tỷ đồng/năm, HTX đang duy trì việc làm ổn định cho hơn 10 lao động địa phương.
Ông Vũ Văn Hiệp, Giám đốc HTX nấm Tuấn Hiệp xã Giao Hòa tỉnh Ninh Bình
Ông Vũ Văn Hiệp, Giám đốc HTX nấm Tuấn Hiệp cho biết, các sản phẩm nấm tươi có thị phần ổn định, trong khi các dòng sản phẩm chế biến có giá trị gia tăng cao vẫn gặp khó khăn trong việc mở rộng đối tượng khách hàng mới. Doanh thu hiện nay vẫn phụ thuộc đáng kể vào nhóm khách hàng truyền thống và quy mô tiêu thụ chưa có sự tăng trưởng đột biến.
Phân tích về rào cản, ông Hiệp chỉ ra rằng các sản phẩm chế biến có đặc thù thời gian bảo quản ngắn, tạo ra áp lực lớn cho hệ thống logistics và phân phối tại các siêu thị hoặc cửa hàng thực phẩm sạch. Ngược lại, các kênh như nhà hàng hay trung tâm tiệc cưới tuy có sức mua lớn nhưng tính ổn định không cao.
Mặt khác, thực tế cho thấy, nếu sản phẩm OCOP không có khu vực giới thiệu riêng biệt hoặc thiếu các hoạt động kích cầu như dùng, khả năng nhận diện của người tiêu dùng đối với thương hiệu sản phẩm so với các sản phẩm công nghiệp đại trà là rất thấp. Điều này cho thấy công tác xúc tiến thương mại tại điểm bán vẫn là một “điểm nghẽn” cần tháo gỡ.
Đối với những đơn vị có quy mô lớn hơn như Công ty TNHH MTV Minh Dương phường Trường Thi, tỉnh Ninh Bình, thách thức nằm ở khả năng cân đối giữa chất lượng tiêu chuẩn và giá thành cạnh tranh. Đơn vị này hiện sở hữu 7 sản phẩm đạt chứng nhận OCOP 5 sao quốc gia, thiết lập mạng lưới phân phối tại các hệ thống lớn như WinMart, Aeon, Go, Lan Chi… Doanh thu từ kênh siêu thị trong giai đoạn 2025 – 2026 ghi nhận đạt trên 10 tỷ đồng mỗi năm.
Ông Nguyễn Văn Thủy, Giám đốc Công ty TNHH MTV Minh Dương, phường Trường Thi, tỉnh Ninh Bình
Ông Nguyễn Văn Thủy, Giám đốc Công ty TNHH MTV Minh Dương cho biết, việc duy trì lợi thế cạnh tranh là bài toán phức tạp đối với sản phẩm OCOP. Sản phẩm của công ty được sản xuất theo quy trình nghiêm ngặt, đảm bảo truy xuất nguồn gốc từ các vùng nguyên liệu liên kết như ngô nếp tại Hà Nam, khoai tây tại Nam Định…, dẫn đến giá thành sản xuất cao hơn các sản phẩm tương tự trên thị trường. Trong khi đó, của người tiêu dùng hiện nay có xu hướng thắt chặt chi tiêu và ưu tiên về giá. Điều này đang tạo ra sức ép lớn lên biên độ lợi nhuận và tốc độ mở rộng thị trường của doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, việc chuyển đổi từ mô hình sản xuất quy mô nhỏ lên sản xuất hàng hóa lớn đòi hỏi quá trình tái cấu trúc toàn diện. Doanh nghiệp phải đối mặt với áp lực nâng cấp hệ thống quản trị, tối ưu hóa quy trình vận hành và đào tạo nhân lực để đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe hơn của thị trường nội địa lẫn quốc tế. Đây là quá trình đòi hỏi sự đầu tư dài hạn và lộ trình cụ thể.
Xây dựng hệ sinh thái thị trường đồng bộ
Để giải quyết các thách thức trên, các chuyên gia và nhà quản lý cho rằng sản phẩm OCOP cần được đặt trong một “hệ sinh thái” hỗ trợ đa chiều.
HTX nấm Tuấn Hiệp xác định việc duy trì phân khúc nấm tươi là nền tảng, đồng thời từng bước đẩy mạnh tỷ trọng các sản phẩm chế biến sâu. Đồng thời, chủ động triển khai các hoạt động xúc tiến thương mại và tham gia các hội chợ chuyên ngành. đối với nhóm thực phẩm chế biến sẵn, việc tạo điều kiện cho người tiêu dùng trải nghiệm thực tế sản phẩm là yếu tố then chốt quyết định hành vi mua hàng.
Đồng quan điểm, ông Nguyễn Văn Thủy nhấn mạnh: “Việc duy trì sản xuất theo tiêu chuẩn cao, bảo đảm truy xuất nguồn gốc không chỉ là yêu cầu bắt buộc mà còn là giải pháp cốt lõi để xây dựng thương hiệu bền vững, tạo lợi thế cạnh tranh trên thị trường”. Công ty Minh Dương đang triển khai kế hoạch hoàn thiện hệ thống đại lý toàn quốc trong quý II/2026 nhằm chủ động hơn về đầu ra. Đồng thời, doanh nghiệp đẩy mạnh chuyển đổi số thông qua việc vận hành gian hàng trên các sàn thương mại điện tử như Shopee, TikTok để giảm chi phí trung gian và tiếp cận trực tiếp với dữ liệu khách hàng.
Dưới góc độ quản lý nhà nước, ông Trần Anh Dũng, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Ninh Bình, Chủ tịch Hội đồng OCOP cấp tỉnh Ninh Bình nhấn mạnh các nhóm giải pháp mang tính chiến lược, đó là: Cần chuyển dịch tư duy quản lý nhà nước sang tư duy phục vụ. Các cơ quan chức năng có nhiệm vụ hỗ trợ, hướng dẫn chủ thể hoàn thiện hồ sơ, chứng nhận một cách thực chất, rút ngắn thời gian xử lý thủ tục hành chính. Việc loại bỏ các rào cản về mặt thủ tục sẽ giúp doanh nghiệp nhanh chóng nắm bắt các cơ hội thị trường.
Ông Trần Anh Dũng, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Ninh Bình, Chủ tịch Hội đồng OCOP cấp tỉnh Ninh Bình
Tận dụng lợi thế của tỉnh di sản, sản phẩm OCOP cần được định vị là một phần của hệ sinh thái du lịch nông thôn. Việc học hỏi mô hình phát triển mỗi làng một sản phẩm từ các quốc gia như Nhật Bản, Hàn Quốc sẽ giúp biến nông sản thành các sản phẩm văn hóa có giá trị cao, gắn liền với thương hiệu địa phương, từ đó mở rộng kênh tiêu thụ tại chỗ cho khách du lịch.
Trong bối cảnh chi phí xúc tiến thương mại truyền thống tăng cao, việc ứng dụng công nghệ số là giải pháp tối ưu để quảng bá sản phẩm. Chính quyền cần có cơ chế hỗ trợ các HTX, doanh nghiệp đưa sản phẩm lên không gian số, đào tạo kỹ năng bán hàng đa kênh và xây dựng các sàn giao dịch nông sản trực tuyến để kết nối cung – cầu hiệu quả.
Chứng nhận OCOP 5 sao quốc gia là cam kết cao nhất về chất lượng để hướng tới xuất khẩu. Do đó, việc duy trì tiêu chuẩn và minh bạch nguồn gốc phải được thực hiện thường xuyên, tránh tình trạng buông lỏng quản lý sau khi được công nhận. Đồng thời, cần tập trung quy hoạch và hỗ trợ xây dựng các vùng nguyên liệu tập trung quy mô lớn, đảm bảo nguồn cung ổn định về cả số lượng lẫn chất lượng cho các đơn hàng xuất khẩu.
Song Hồng
