Trung thu là Tết của trẻ em. Những ngày này, ở nhiều nơi, trẻ nhỏ cùng nhau làm đèn, xem múa lân, phá cỗ, chơi các trò chơi và nhận những món quà nhỏ…. Có những chương trình tổ chức ở trường học, khu dân cư, cơ quan, đơn vị; cũng có những nhóm thiện nguyện, tổ chức xã hội tìm đến những em nhỏ còn gặp khó khăn để cùng các em đón một mùa Trung thu vui hơn, đủ đầy hơn.
Trong những hoạt động ấy, trẻ em khuyết tật cũng không nằm ngoài niềm vui chung.
Một món quà, một lời hỏi thăm, một buổi vui chơi hay đơn giản là sự có mặt của cộng đồng trong ngày Tết thiếu nhi đều mang theo sự sẻ chia. Với một đứa trẻ, những điều tưởng như rất bình thường ấy có thể trở thành một ký ức đẹp.
Nhưng Trung thu cũng có thể được nhìn rộng hơn từ những món quà.
Đây là dịp để các em gặp gỡ, vui chơi và hòa vào những hoạt động chung. Điều quan trọng hơn là các em tham gia như thế nào và người lớn nhìn nhận các em với vai trò gì trong những hoạt động vốn dành cho trẻ em.
Một em nhỏ khuyết tật có thể nhận quà. Nhưng em cũng có thể cùng các bạn làm đèn, chơi trò chơi, biểu diễn văn nghệ, vẽ tranh, kể chuyện. Có em hỗ trợ bạn, có em góp một phần vào việc tổ chức hoạt động phù hợp với khả năng của mình.
Có em đứng trên sân khấu, có em ngồi dưới khán đài cổ vũ. Có em cùng các bạn trang trí một chiếc đèn, có em lại chỉ đơn giản hòa vào tiếng cười của những đứa trẻ cùng trang lứa.
Những hình ảnh ấy là một phần bình thường của đời sống trẻ thơ.
Bởi trẻ em khuyết tật trước hết là trẻ em, với những nhu cầu, khả năng, sở thích và mong muốn riêng. Các em cũng muốn chơi, có bạn, thể hiện mình, được công nhận và có những kỷ niệm tuổi thơ.
Những điều ấy không chỉ là mong muốn của một đứa trẻ. Đó còn là những quyền rất tự nhiên: được vui chơi, được tham gia và có một tuổi thơ theo cách phù hợp với mình.
Khi một đứa trẻ khuyết tật xuất hiện trong đời sống cộng đồng với những vai trò khác nhau, cách nhìn của những người xung quanh cũng sẽ dần thay đổi. Thay vì chỉ thấy những khó khăn và nhu cầu cần hỗ trợ, người ta có thêm cơ hội nhận ra khả năng, sở thích và những điều các em có thể làm cùng mọi người.
Một “mùa” Trung thu, vì thế, có thể trở thành một bài học về hòa nhập mà trẻ em tiếp nhận rất tự nhiên.
Trẻ nhỏ có thể chưa hiểu hết những khái niệm như quyền, bình đẳng hay hòa nhập. Nhưng các em học từ những điều diễn ra trước mắt mình.
Bạn sử dụng xe lăn vẫn có thể cùng các bạn vui chơi. Bạn Điếc có thể góp mặt trong một tiết mục. Bạn khiếm thị có thể tham gia trò chơi với sự hỗ trợ phù hợp. Những người bạn bên cạnh biết chờ nhau, chia sẻ và tìm cách giao tiếp với nhau.
Từ những trải nghiệm rất nhỏ ấy, trẻ hiểu rằng mỗi người có thể có một cách giao tiếp, một cách di chuyển hay một nhu cầu hỗ trợ khác nhau. Sự khác biệt không phải là lý do để một ai đó đứng ngoài cuộc. Và một đứa trẻ lớn lên trong môi trường biết tôn trọng những khác biệt ấy sẽ có thêm cơ hội hình thành cách ứng xử tự nhiên với người khuyết tật.
Đó cũng là cách tiếp cận dựa trên quyền hình thành từ cuộc sống, chứ không chỉ từ những khái niệm trong sách vở.
Hòa nhập không chỉ đến từ những chính sách lớn hay những chương trình dành riêng cho người khuyết tật. Nó bắt đầu từ cách một đứa trẻ được mời vào cuộc chơi, cách một người bạn biết lắng nghe và cách một hoạt động được tổ chức để nhiều người có thể cùng tham gia.
Và bên cạnh đó, tất nhiên là những món quà Trung thu vẫn có ý nghĩa riêng. Một hộp bánh, chiếc đèn hay món quà nhỏ trao cho trẻ em khuyết tật không đồng nghĩa với thương hại. Đó là sự sẻ chia giữa con người với con người, là tình cảm dành cho trẻ em trong một ngày vốn thuộc về các em.
Điều đó đã bắt nguồn và được gìn giữ từ bao đời nay, những dịp lễ, Tết cũng là lúc con người tìm đến nhau, dành cho nhau một chút niềm vui, sự quan tâm và tình cảm. Nhưng điều đáng nói nằm ở cách chúng ta trao và cách chúng ta nhìn người nhận.
Một món quà trao bằng sự tôn trọng không làm một đứa trẻ trở nên nhỏ bé hơn. Sự giúp đỡ cũng không nên lấy đi sự chủ động của người được giúp. Khi sẻ chia đi cùng tôn trọng, món quà không chỉ mang giá trị vật chất mà còn chuyển tải một thông điệp giản dị: em cũng là một phần của cộng đồng này.
Và nếu bên cạnh món quà là cơ hội vui chơi, thể hiện, sáng tạo hay góp sức vào một hoạt động chung, Trung thu sẽ mở ra thêm một không gian để trẻ em khuyết tật kết nối với những người xung quanh.
Ảnh minh họa trao tặng quà nhân dịp trung thu cho các em có hoàn cảnh khó khăn, trẻ em khuyết tật
Có lẽ đó mới là điều đáng giữ lại sau mỗi mùa Trung thu.
Không phải chỉ có bao nhiêu phần quà đã được trao hay bao nhiêu chương trình đã tổ chức, mà còn là những đứa trẻ đã có thêm một người bạn, một trải nghiệm mới, một lần hiểu hơn về sự khác biệt của người bên cạnh.
Một mùa Trung thu trọn vẹn không nhất thiết phải thật lớn. Đôi khi chỉ cần một khoảng sân để mọi đứa trẻ cùng chơi, một chương trình không bỏ quên nhu cầu khác nhau, một người lớn đủ kiên nhẫn chờ một đứa trẻ thể hiện theo cách của mình.
Từ những điều nhỏ như thế, một môi trường hòa nhập dần hình thành.
Trung thu là Tết của trẻ em. Vì thế, niềm vui ấy cũng nên là niềm vui của tất cả trẻ em, trong đó có trẻ em khuyết tật.
Bởi Tết của trẻ em chỉ thực sự là Tết của tất cả trẻ em khi mỗi em có cơ hội hiện diện, tham gia và vui theo cách của mình.
Để rồi những đứa trẻ hôm nay, khi lớn lên, không còn thấy việc một người khuyết tật cùng học, cùng chơi, cùng làm việc hay cùng góp sức cho cộng đồng là điều gì đặc biệt.
Đó đơn giản là cuộc sống – nơi mỗi người, dù khác nhau thế nào, đều có chỗ của mình. Và hy vọng rằng, sẽ ngày càng nhiều những hoạt động được thiết kế với sự tham gia của đa dạng đối tượng trong xã hội từ đó góp phần xây dựng một môi trường hòa nhập bình đẳng và đầy đủ cho tất cả và vì hạnh phúc của tất cả mọi người…
Thanh Tâm – Lâm An
