Quy định mới tại Nghị định 185/2026/NĐ-CP đang thúc đẩy việc sắp xếp lại mô hình thôn xóm, tổ dân phố. Quy mô cơ sở tăng gấp 2 – 3 lần đặt ra bài toán lựa chọn trưởng thôn đáp ứng năng lực quản trị số.
Khi việc làng dịch chuyển lên môi trường số
Tiến trình hợp nhất thôn xóm theo Nghị định 185/2026/NĐ-CP đang được triển khai đồng bộ tại nhiều địa phương trên cả nước. Việc thiết lập quy mô mới từ 400 hộ trở lên, 2 – 3 xóm cũ sẽ sáp nhập làm một. Sự thay đổi này khiến địa bàn quản lý được mở rộng, số lượng hộ dân gia tăng và khối lượng công việc tăng lên, đòi hỏi việc triển khai các chủ trương chính sách và nắm bắt tâm tư của người dân phải nhanh chóng và bao quát hơn.
Phương thức quản lý hành chính ở cơ sở đang có nhiều thay đổi theo hướng ứng dụng công nghệ số. Nhiều hoạt động đã được thực hiện qua các nền tảng số như nhóm Zalo, Facebook, hệ thống loa truyền thanh thông minh và các kênh tương tác trực tuyến giữa cấp xã với thôn.
Thực tế này đặt ra yêu cầu mới đối với đội ngũ trưởng thôn. Bên cạnh những tiêu chí truyền thống như uy tín trong cộng đồng, am hiểu địa bàn, nắm chắc phong tục, tập quán của người dân, người đảm nhiệm vị trí này cần có khả năng tiếp cận, ứng dụng công nghệ thông tin, đáp ứng yêu cầu quản lý, điều hành trong bối cảnh chuyển đổi số ở cơ sở ngày càng được đẩy mạnh.
Ông Nguyễn Văn Quỳnh, trưởng xóm 7, xã Yên Cường (Ninh Bình) cho biết: “Sau sáp nhập việc ứng dụng các nền tảng số trong điều hành công việc đã trở thành yêu cầu thường xuyên. Chúng tôi dùng Zalo để tiếp nhận và triển khai nhiệm vụ, đồng thời vẫn kết hợp loa truyền thanh để người dân nắm được thông tin. Nhiều nội dung như rà soát hộ nghèo, xác minh dân cư hay báo cáo biến động đều được thực hiện trực tuyến, giảm đáng kể thủ tục giấy tờ, nâng cao hiệu quả xử lý công việc”.
Tuy nhiên, để bảo đảm các chủ trương, chính sách được truyền tải kịp thời, đầy đủ đến từng hộ dân thì các hình thức quản lý truyền thống như họp dân, họp chi bộ và Ban Công tác Mặt trận vẫn cần được duy trì song song nhằm đảm bảo tính công khai, minh bạch và tạo sự thống nhất tại cơ sở. Vì thế người đứng đầu thôn, xóm không chỉ phải bao quát địa bàn rộng hơn mà còn phải thực sự gần dân, sát dân.
“Chúng tôi xác định là cánh tay nối dài của chính quyền. Việc gì cũng phải đưa ra dân bàn bạc để dân hiểu, dân đồng thuận”, ông Nguyễn Văn Quỳnh chia sẻ thêm.
Đánh giá về công tác quản lý, ông Vũ Văn Thống, Phó Chủ tịch UBND phường Hồng Quang (Ninh Bình) nhận định, yêu cầu chuyển đổi số sâu rộng và áp lực công việc tăng cao nên nếu không ưu tiên trẻ hóa và lựa chọn nhân sự có năng lực số, việc thực hiện Đề án 06 về chuyển đổi số tại địa phương sẽ gặp nhiều trở ngại.
Ông Thống phân tích thêm, cán bộ cấp xã hiện nay đều đã được chuẩn hóa trình độ đại học. Trong khi đó, thôn xóm sau sáp nhập có quy mô tương đương một cấp xã trước đây nhưng lại chưa có quy định cụ thể về tiêu chuẩn trình độ, gây khó khăn cho việc bảo đảm hiệu suất công việc.
Thực tế cho thấy, mô hình quản trị cơ sở hiện đại đòi hỏi người trưởng thôn phải hội tụ đủ các yếu tố: uy tín, kinh nghiệm thực tiễn và năng lực điều hành trên môi trường số.
Tìm sự hài hòa cho bộ máy cơ sở
Cơ cấu nhân sự cấp thôn hiện nay vẫn chủ yếu là những người lớn tuổi, cán bộ hưu trí hoặc người vừa làm kinh tế gia đình vừa kiêm nhiệm. Nhóm nhân sự này sở hữu lợi thế lớn về kinh nghiệm, mức độ gắn bó và uy tín cao, giúp việc vận động nhân dân, triển khai chính sách diễn ra thuận lợi. Dù vậy, rào cản công nghệ xuất hiện rõ ràng hơn khi chuyển đổi số trở thành yêu cầu bắt buộc, khiến nhiều người lúng túng trong việc sử dụng thiết bị thông minh hoặc xử lý thông tin cần phản hồi gấp.
Ở chiều ngược lại, lực lượng trẻ có ưu thế về học vấn, nhạy bén với công nghệ và thích nghi nhanh với môi trường số. Tuy nhiên, họ lại chưa mặn mà với công việc tại thôn xóm, chế độ khoán chi hỗ trợ cũng chưa thật sự thu hút, đồng thời họ chưa có đủ thời gian để xây dựng uy tín cũng như sự tín nhiệm cần thiết đối với cộng đồng cư dân.
Ông Vũ Văn Thống, Phó Chủ tịch UBND phường Hồng Quang (Ninh Bình)
Ông Vũ Văn Thống nhìn nhận, vướng mắc lớn nhất trong việc bố trí nhân sự sau sáp nhập là thiếu một bộ tiêu chí phù hợp. Việc thu gọn đầu mối khiến số lượng người làm việc giảm đi, đồng thời một nhân sự vốn có tín nhiệm ở địa bàn này chưa chắc đã nhận được sự đồng thuận từ cư dân ở địa bàn khác khi gộp lại.
Để giải quyết bài toán này và tránh gây xáo trộn, địa phương đang chọn giải pháp ổn định tổ chức bước đầu bằng cách duy trì nhân sự sẵn có và phân bổ vị trí một cách hài hòa. Phương án được đưa ra là mỗi xóm cũ sẽ giữ lại một đại diện trong ban quản lý mới nhằm tạo sự cân bằng và đồng thuận.
“Phải chọn theo hướng hài hòa giữa các xóm, nếu dồn hết cán bộ của một khu thì rất dễ phát sinh tâm lý không đồng thuận”, ông Thống cho biết thêm.
Trước thực trạng trên, nhiều ý kiến đề xuất các cơ quan chức năng cần sớm ban hành bộ tiêu chí lựa chọn rõ ràng, sát thực tế. Bộ tiêu chí này cần cân bằng hài hòa giữa các tiêu chuẩn về độ tuổi, trình độ, năng lực thực tiễn, uy tín trong nhân dân và khả năng thích ứng với yêu cầu quản trị số.
Ông Nguyễn Văn Quỳnh cho rằng, nếu tiếp tục được nhân dân tín nhiệm, những cán bộ lớn tuổi buộc phải tự trau dồi, học hỏi cách vận hành công việc trên các nền tảng công nghệ. Đây là xu hướng tất yếu mà đội ngũ cán bộ cơ sở không thể đứng ngoài cuộc.
Song Hồng
