Chè Thái Nguyên từ lá xanh đến tách trà nóng, mỗi bước là một câu chuyện riêng. Trên từng đồi chè mơn mởn, người hái cẩn thận chọn từng búp non. Qua bàn tay sao chế khéo léo, hương vị tinh túy cuối cùng mới hiện hữu trong mỗi tách trà.
Khởi nguồn từ búp non
Khởi đầu của tất cả là việc chọn giống. Chè phải hợp đất, hợp khí hậu, phải có khả năng cho ra những búp non mang hương vị đặc trưng. Hai giống chè chính được trồng là chè trung du và chè cành. Chè trung du là giống truyền thống, vị đậm và chát hơn; chè cành là giống lai tạo sau này, cho sản lượng cao hơn, màu xanh đẹp và hương vị thanh hơn nên được thị trường ưa chuộng.
Đồi chè cành – chè lai tạo tại Tân Cương. Ảnh: Hoàng Nông Farm
Sau khi chọn giống là cả một hành trình chăm sóc lâu dài: đất được vun xới, bón phân, cỏ dọn sạch, nước tưới đúng lúc, và cây cũng cần “ngủ” vào mùa đông. Những ngày nắng gắt hay mưa dầm trở thành thử thách, nhưng cũng chính trong lúc đó, cây chè lớn lên và tích tụ hương vị của nắng, gió và đất.
Đến mùa thu hái, những búp non được chọn kỹ bằng mắt, chạm nhẹ bằng tay rồi ngắt đi thật khẽ, như sợ làm đau sự sống còn non. Vì vậy, đôi tay người hái, dù chai sạn theo năm tháng, vẫn phải giữ được sự mềm mại trước những mong manh của đất trời.
Sao, vò và đánh thức hương chè
Chè sau khi hái không thể đưa ngay vào chế biến, mà cần trải qua công đoạn làm héo nhẹ. Những búp chè được trải đều trên nong, dưới bóng râm, tránh ánh nắng trực tiếp, để lá chè mất đi phần nước dư thừa, trở nên dẻo dai hơn.
Tiếp đó là công đoạn diệt men – sao tươi, khi ngọn lửa dưới đáy chảo được đẩy lên già nhất. Những búp chè được thả vào bật lên tiếng xèo xèo, như tiếng đáp trả trước lửa nóng. Đôi bàn tay người làm chè lập tức đảo, lật, không một nhịp ngơi, mồ hôi rịn ra nơi trán, còn mười đầu ngón tay thì quen dần với cái nóng đến rát da. Đoạn này chỉ cần chậm một vài nhịp, chè sẽ “cháy già”, chỉ cần non tay, chè sẽ “sống”, chuyển đỏ, mất đi hương thơm thanh khiết ban đầu. Và đây cũng là lúc men tự nhiên trong lá bị khóa lại, giữ trọn lấy phần hương vị nguyên sơ mà đất trời đã gửi gắm.
Chè ở công đoạn diệt men – sao tươi. Ảnh: Trà My
Khi chè vừa chín tới, người làm chè nhanh tay nhấc ra, đổ lên nia, rồi bắt đầu vò lần thứ nhất. Những động tác lăn, ép, miết diễn ra liên tục. Lá chè dưới bàn tay dần mềm đi, dập nhẹ, nhựa bắt đầu ứa ra, bám lấy từng thớ lá.
Hành trình ấy chưa dừng lại, chè được đưa lại vào chảo, sao lần hai với lửa âm ỉ, đều đặn. Bàn tay vẫn đảo và tơi chè, gỡ từng cánh dính vào nhau. Hơi nóng lúc này giúp chè khô dần, giữ dáng và hương thơm.
Chè được vò lần thứ nhất. Ảnh: Trà My
Đến lần vò thứ hai, bàn tay nhẹ nhàng lăn từng búp chè cho xoăn đều. Những cánh chè thu mình lại, nhỏ gọn, săn chắc, mang dần hình hài của một thành phẩm. Cứ như thế, chè đi qua một “cuộc bể dâu”, những vòng lặp của lửa và tay – sao rồi vò, vò rồi lại sao. Trong những vòng xoay ấy hương chè được “đánh thức” từng chút một.
Ngay sau đó, chè được đưa trở lại chảo để rang khô. Ngọn lửa lúc này được giữ ở mức vừa phải, giúp rút dần phần ẩm còn lại trong lá. Những cánh chè se lại, nhẹ hơn, khô dần và giữ nguyên độ cong xoăn đã được tạo hình từ các lần vò trước. Khi đạt đến độ khô cần thiết, chè phát ra âm thanh sột soạt khi va vào nhau. Nếu dừng sớm, chè còn ẩm, dễ biến chất trong bảo quản; nếu kéo dài, chè trở nên giòn, dễ gãy và mất hình.
Chè trong công đoạn rang khô. Ảnh: Hợp tác xã chè Hảo Đạt
Sau khi rang, chè được sàng để loại bỏ cọng thô và vụn nhỏ, giữ lại những cánh đạt tiêu chuẩn. Tiếp đó, chè được sấy ở nhiệt độ ổn định để giảm độ ẩm, giúp chè không phát sinh nấm mốc và giữ được chất lượng trong quá trình lưu trữ.
Sau đoạn này, người thợ tiến hành công đoạn lên hương, chè lại tiếp tục đưa vào chảo lửa, điều chỉnh lửa nhỏ và thời gian ngắn để từng làn hương như mùi cốm non dịu dàng, hay ngai ngái đặc trưng bung ra vừa đủ, lan tỏa trong không gian.
Khi hương đã ổn định, các mẻ chè được kiểm tra kỹ lưỡng về màu sắc, hình dáng, hương thơm và vị nước, đồng thời được lưu mẫu để so sánh và bảo đảm chất lượng. Cuối cùng, chè được đóng gói cẩn thận, niêm kín hương thơm bên trong, như lưu giữ trọn vẹn cả một hành trình – từ đất, trời, đến công sức và tâm huyết của con người.
Thưởng thức hương trà
Khi tất cả đã hoàn tất, trà được rót ra ấm. Nước sôi vần vũ, lá chè xoay mình như những cánh hoa đang nhảy múa, hương thơm bừng lên khắp không gian. Nhấp một ngụm, vị chát ban đầu va vào đầu lưỡi, rồi theo sau là hậu ngọt đọng lại nơi cuống họng. Vẻ thanh tao, dịu dàng ấy mở ra cho người thưởng trà cảm nhận trọn vẹn tinh túy ẩn trong từng búp lá.
Trong khoảnh khắc ấy, chén trà nhỏ bé như gom lại cả hành trình: từ đất, lửa đến bàn tay con người. Hương chè không chỉ được “đánh thức” bằng kỹ thuật, mà còn là sự hòa quyện giữa lao động, thời gian và tâm hồn.
Vì thế, chè không chỉ là thức uống, mà là ký ức và văn hóa. Chỉ một ngụm thôi cũng đủ đưa người thưởng trà chạm đến vẻ đẹp tinh tế mà thiên nhiên và con người cùng dệt nên.
Trà được rót ra chén, bắt đầu quá trình thưởng thức với hương thơm và vị đặc trưng. Ảnh: Hoàng Nông farm
Chí Cường – Minh Ngọc
