Trong quá trình cơ cấu lại ngành nông nghiệp, xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, hiệu quả và bền vững, các hợp tác xã nông nghiệp (HTXNN) trên địa bàn tỉnh Ninh Bình ngày càng khẳng định vai trò là lực lượng tổ chức sản xuất quan trọng ở khu vực nông thôn. Từ liên kết các hộ sản xuất, cung ứng dịch vụ đầu vào đến kết nối doanh nghiệp, thị trường và ứng dụng khoa học công nghệ, HTX đang góp phần chuyển sản xuất nông nghiệp từ nhỏ lẻ sang sản xuất hàng hóa, nâng cao giá trị nông sản, là động lực để phát triển kinh tế nông thôn theo hướng bền vững.
Từ liên kết sản xuất đến nâng cao giá trị nông sản
Thời gian qua, khu vực kinh tế tập thể, HTX trên địa bàn tỉnh Ninh Bình tiếp tục có những bước phát triển cả về số lượng và chất lượng. Tính đến tháng 10/2026, toàn tỉnh có 1.076 HTX nông nghiệp, 03 Liên hiệp HTXNN, 65 HTX ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp.Doanh thu bình quân năm 2026 ước đạt 1,288 tỷ đồng/HTX, lợi nhuận bình quân khoảng 103 triệu đồng/HTX. Số thành viên HTX ước đạt 689.177 người, với 12.333 lao động làm việc thường xuyên, thu nhập bình quân của lao động ước đạt 30 triệu đồng/người/năm.
Kết quả trên không chỉ phản ánh sự phát triển về quy mô mà còn cho thấy vai trò ngày càng rõ nét của HTX trong tổ chức sản xuất và hỗ trợ các thành viên phát triển kinh tế. Thông qua HTX, thành viên được cung ứng các dịch vụ đầu vào như giống, vật tư nông nghiệp, thủy lợi, bảo vệ thực vật, cơ giới hóa, qua đó góp phần giảm chi phí sản xuất. Nhiều HTX đã phối hợp với các doanh nghiệp, cửa hàng, siêu thị, sàn thương mại điện tử và các đơn vị xúc tiến thương mại để mở rộng thị trường tiêu thụ, từng bước xây dựng thương hiệu và nâng cao giá trị sản phẩm nông nghiệp của địa phương.
Hợp tác xã Hoàng Trà (phường Liêm Tuyền) đã áp dụng công nghệ sấy thăng hoa giúp giữ nguyên được hương vị và màu sắc của sản phẩm Trà ướp sen
Tỉnh Ninh bình hiện có 190 HTX có liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm với doanh nghiệp, 133 HTX với 250 sản phẩm OCOP được xếp hạng từ 3-4 sao. Số HTX hoạt động có hiệu quả năm 2025 là 701 HTX đạt loại khá, tốt. Trên địa bàn tỉnh đã xuất hiện nhiều mô hình hoạt động hiệu quả theo phương thức sản xuất gắn với chuỗi giá trị, ứng dụng công nghệ cao, như: HTX Hoàng Trà tại phường Liêm Tuyền phát triển sản phẩm chính là trà sen, ứng dụng khoa học công nghệ vào hoạt động sản xuất, kinh doanh và quản lý. Nguyên liệu trà được mua tại HTX Tâm trà Thái (tỉnh Thái Nguyên) đạt tiêu chuẩn OCOP 4 sao. Hoa sen được HTX trồng tại xã Lý Nhân và Phường Đồng Văn, đồng thời sử dụng công nghệ sấy thăng hoa để giữ nguyên màu sắc và hương vị tự nhiên, mang lại giá trị và hiệu quả kinh tế cao. Một số HTX đã chú trọng xây dựng sản phẩm OCOP, như HTX Kinh tế nông nghiệp tuần hoàn Đình Mộc tại xã Giao Bình có 14 sản phẩm OCOP 03 sao; HTX Nông Phong tại xã Hồng Phong có 03 sản phẩm OCOP 03 sao; HTX Bốn Thuận tại xã Hiển Khánh có 02 sản phẩm gạo OCOP 03 sao.
Những kết quả trên cho thấy vai trò ngày càng rõ nét của HTX trong tập hợp các hộ sản xuất, tổ chức dịch vụ đầu vào, hướng dẫn quy trình kỹ thuật, xây dựng sản phẩm OCOP và kết nối tiêu thụ nông sản. Tuy nhiên, quá trình phát triển HTX vẫn còn gặp phải không ít khó khăn. Chất lượng hoạt động giữa các HTX chưa đồng đều; một số HTX còn hoạt động cầm chừng. Quy mô vốn, tài sản và năng lực tài chính còn hạn chế; năng lực quản trị, xây dựng phương án sản xuất kinh doanh và phát triển thị trường của một bộ phận cán bộ quản lý chưa đáp ứng yêu cầu. Việc liên kết với doanh nghiệp chưa nhiều và chưa thực sự bền vững; ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, thương mại điện tử và truy xuất nguồn gốc còn chậm. Do đó, yêu cầu đặt ra không chỉ là phát triển HTX theo hướng tăng số lượng, mà cần tập trung nâng cao chất lượng, hiệu quả và khả năng thích ứng. Phát triển HTX cần xuất phát từ nhu cầu thực tế của thành viên và yêu cầu của thị trường, lấy lợi ích của thành viên và hiệu quả hoạt động làm trung tâm; trong đó liên kết chuỗi giá trị, nâng cao năng lực quản trị, phát triển nguồn nhân lực, ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số là những yếu tố có ý nghĩa quyết định.
Hợp tác xã chế biến nông sản Bốn Thuận, xã Hiển Khánh có 02 sản phẩm gạo đạt tiêu chuẩn OCOP 03 sao
Tạo động lực mới cho kinh tế nông thôn
Năm 2027, Ninh Bình định hướng phát triển HTX nông nghiệp theo hướng đa dạng về mô hình, hiệu quả trong hoạt động và bền vững trong phát triển. Thành viên được xác định là trung tâm; liên kết chuỗi giá trị là động lực; chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo là nền tảng; hoàn thiện thể chế, chính sách và tạo môi trường thuận lợi là điều kiện để khu vực kinh tế tập thể phát triển.
Theo kế hoạch, đến cuối năm 2027, toàn tỉnh phấn đấu có 1.093 HTX nông nghiệp với 689.242 thành viên; doanh thu bình quân đạt 1,290 tỷ đồng/HTX; lợi nhuận bình quân 104 triệu đồng/HTX. Tỷ lệ cán bộ quản lý HTX được đào tạo từ sơ cấp trở lên phấn đấu đạt trên 70%.
Để đạt được mục tiêu trên, các giải pháp trọng tâm cần tập trung vào nâng cao nhận thức về vai trò của kinh tế tập thể; nâng cao năng lực quản trị và chất lượng nguồn nhân lực; tăng cường liên kết sản xuất, phát triển thị trường và chuỗi giá trị; thúc đẩy ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh; đồng thời huy động hiệu quả các nguồn lực hỗ trợ HTX.
Phát triển HTXNN không chỉ là câu chuyện của riêng khu vực kinh tế tập thể. Đây còn là một trong những giải pháp quan trọng để tổ chức lại sản xuất nông nghiệp, nâng cao sức cạnh tranh của nông sản, tạo việc làm, tăng thu nhập và nâng cao đời sống người dân nông thôn. Khi HTX hoạt động hiệu quả, người nông dân có thêm điều kiện tiếp cận vật tư, khoa học kỹ thuật, thị trường và các nguồn lực hỗ trợ; doanh nghiệp có đối tác để xây dựng vùng nguyên liệu; địa phương có thêm lực lượng tổ chức sản xuất và phát triển sản phẩm. Từ đó hình thành mối liên kết chặt chẽ giữa Nông dân – HTX – Doanh nghiệp – Thị trường, tạo động lực cho kinh tế nông thôn phát triển theo hướng hiện đại, xanh và bền vững.
Với định hướng lấy hiệu quả và lợi ích của thành viên HTX làm trung tâm, lấy liên kết chuỗi giá trị làm động lực, khoa học công nghệ và chuyển đổi số làm nền tảng, HTXNN đang và sẽ tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong quá trình cơ cấu lại ngành nông nghiệp, xây dựng nông thôn mới và phát triển kinh tế nông thôn bền vững trên địa bàn tỉnh Ninh Bình.
Đào Tuyền
