Ngày 25/9, Lễ hội truyền thống đền Bảo Ninh năm 2026 được khai mạc tại xã Hải Hậu, tỉnh Ninh Bình, nhân kỷ niệm 726 năm ngày hóa của Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn và 27 năm di tích được công nhận là Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia.
Từ dấu tích cha ông đến sức sống của một vùng quê
Lễ hội truyền thống đền Bảo Ninh năm 2026 được tổ chức trong dịp kỷ niệm 726 năm ngày hóa của Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn và 27 năm di tích được công nhận là Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia. Không chỉ là dịp tưởng nhớ tiền nhân, lễ hội còn là không gian để người dân Hải Hậu gặp gỡ, gìn giữ những giá trị văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ.
Ông Nguyễn Văn Ban, Phó Chủ tịch xã Hải Hậu thực hiện nghi thức đánh trống khai hội
Phát biểu tại buổi lễ, ông Nguyễn Văn Ban, Phó Chủ tịch xã Hải Hậu, tỉnh Ninh Bình cho biết, Lễ hội năm nay diễn ra trong bối cảnh Hải Hậu đang có những thay đổi đáng kể về tổ chức hành chính và đời sống kinh tế – xã hội. Từ ngày 1/7/2024, xã Hải Hậu được thành lập trên cơ sở hợp nhất thị trấn Yên Định, xã Hải Trung và xã Hải Long, với diện tích 23,87 km² và dân số trên 45.000 người.
Sau sắp xếp, địa phương tiếp tục tổ chức lại hệ thống thôn và các đơn vị sự nghiệp. Số thôn giảm từ 57 xuống còn 18; hệ thống giáo dục ba cấp được sắp xếp từ 15 trường còn 7 trường. Trong quá trình này, địa phương duy trì các nhiệm vụ phát triển kinh tế – xã hội, bảo đảm an sinh và giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội.
Ông Nguyễn Văn Ban, Phó Chủ tịch xã Hải Hậu, tỉnh Ninh Bình
Những con số về đời sống cũng cho thấy diện mạo mới của vùng đất này. Thu nhập bình quân đầu người đạt trên 80 triệu đồng, tỷ lệ hộ nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều dưới 1%; thương mại, dịch vụ, công nghiệp, nông nghiệp được duy trì ổn định.
Trong dòng chảy ấy, việc tổ chức lễ hội và bảo tồn di tích không tách rời quá trình phát triển của địa phương. Di sản trở thành nơi kết nối cộng đồng, còn cộng đồng chính là lực lượng trực tiếp gìn giữ và làm cho di sản tiếp tục có đời sống.
Nghệ nhân Ưu tú Vũ Thanh Bình, Thủ nhang đền Bảo Ninh cho biết, lễ hội truyền thống đền Bảo Ninh năm nay được tổ chức với cả phần lễ và phần hội. Phần lễ giữ nét trang nghiêm với các nghi thức tế lễ khai hội, dâng hương tưởng niệm các bậc tiền nhân, tiền tổ và Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn; rước kiệu truyền thống, thực hành nghi lễ tín ngưỡng thờ Mẫu, tri ân các anh hùng liệt sĩ và thả đèn hoa đăng.
Nghệ nhân Ưu tú Vũ Thanh Bình, Thủ nhang đền Bảo Ninh
Trong khi đó, phần hội mở ra không khí gần gũi hơn với các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao, giao lưu bóng chuyền, trò chơi dân gian, hát chèo, hát dân ca và các sinh hoạt cộng đồng.
Qua mỗi nghi lễ, trò chơi và sinh hoạt cộng đồng, những câu chuyện về quá trình khai hoang, dựng làng, giữ đất, bảo vệ quê hương được nhắc lại theo cách gần gũi hơn với thế hệ hôm nay.
Lễ hội đền Bảo Ninh vì thế mang ý nghĩa không chỉ ở việc tưởng nhớ Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn và các bậc tiền nhân. Đây còn là dịp để người dân Hải Hậu nhìn lại những giá trị đã tạo nên bản sắc quê hương, từ đó tiếp tục trao truyền cho thế hệ sau.
Mỗi người về với lễ hội bằng một cách khác nhau, nhưng cùng gặp nhau ở sự thành kính trước tiền nhân và niềm tự hào về quê hương. Việc giữ gìn sự tôn nghiêm của di tích, thực hiện nếp sống văn minh cũng chính là cách để lễ hội trở thành một phần tự nhiên trong đời sống văn hóa đương đại.
Những giá trị được tiếp nối qua từng thế hệ
Theo ban tổ chức, Đền Bảo Ninh là một trong những địa chỉ văn hóa, tín ngưỡng gắn với quá trình hình thành và phát triển của vùng đất Hải Hậu. Theo các tư liệu và truyền thống được lưu giữ tại di tích, nơi đây thờ Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn, Đức Ngọc Hoàng, Bắc Hải Đông Vương, Vân Hương Thánh Mẫu cùng các tiền tổ có công khai hoang đất biển, dựng làng, lập ấp.
Qua thời gian, ngôi đền không chỉ là nơi người dân tìm về trong đời sống tâm linh mà còn lưu giữ những dấu tích về lịch sử, kiến trúc, phong tục và đạo lý của cộng đồng cư dân vùng biển.
Nghi lễ dâng hương
Đặc biệt, trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, đền Bảo Ninh từng là cơ sở cách mạng, nơi hội họp, che chở và nuôi dưỡng tinh thần yêu nước của nhân dân. Sau ngày đất nước hòa bình, di tích tiếp tục được phát huy như một địa điểm giáo dục truyền thống tại địa phương.
Ngày 12/2/1999, đền Bảo Ninh được công nhận là Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia. Danh hiệu ấy không chỉ ghi nhận những giá trị của di tích mà cũng đặt ra yêu cầu gìn giữ, bảo tồn và phát huy di sản trong đời sống hôm nay.
Theo thời gian, một số hạng mục của đền Bảo Ninh từng xuống cấp do tác động của thiên nhiên. Việc trùng tu, tôn tạo vì thế nhận được sự chung tay của Ban quản lý di tích, các đồng đền, bản hội, dòng họ, doanh nghiệp, nhà hảo tâm và người dân.
Nhiều hạng mục như tiền chính, đền Mẫu, nhà thờ tiền tổ, nhà thờ liệt sĩ, tháp chuông, cổng và khuôn viên di tích từng bước được đầu tư, tạo diện mạo khang trang hơn nhưng vẫn hướng tới sự tôn nghiêm và những giá trị kiến trúc truyền thống.
Đằng sau sự thay đổi của cảnh quan di tích là sự tiếp nối của một tinh thần quen thuộc ở Hải Hậu: mỗi thế hệ góp một phần công sức để gìn giữ những gì cha ông để lại. Đây cũng là nền tảng để di tích không chỉ tồn tại như một công trình cổ mà tiếp tục hiện diện trong đời sống cộng đồng.
Các đại biểu thực hiện nghi lễ dâng hương
Trong quá trình bảo tồn di sản, Nghệ nhân Ưu tú Vũ Thanh Bình là một trong những người có nhiều đóng góp cho việc trùng tu, tôn tạo di tích và gìn giữ tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt. Năm 2022, ông được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú vì những đóng góp trong bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể này.
Những đóng góp từ các cá nhân, dòng họ, cộng đồng và các nhà hảo tâm đang tạo thêm nguồn lực để đền Bảo Ninh tiếp tục được hoàn thiện, trở thành địa chỉ văn hóa tâm linh, giáo dục truyền thống và sinh hoạt cộng đồng.
Từ những giá trị được gìn giữ qua nhiều thế hệ, đền Bảo Ninh đang tiếp tục đảm nhiệm vai trò của một không gian văn hóa cộng đồng – nơi quá khứ được nhắc nhớ, hiện tại được kết nối và những giá trị truyền thống có thêm cơ hội được trao lại cho tương lai.
Song Hồng
