Sở hữu hệ thống làng nghề rộng khắp và nguồn sản phẩm mang đậm dấu ấn văn hóa, nhưng thủ công mỹ nghệ (TCMN) Việt Nam vẫn chưa khai thác hết tiềm năng xuất khẩu. Hạn chế về thương hiệu, xúc tiến thương mại và năng lực sản xuất đang khiến ngành chưa thể bứt phá.
Ông Trịnh Quốc Đạt, Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam
Tại Hội thảo tư vấn xúc tiến thương mại sản phẩm TCMN do Hiệp hội Làng nghề Việt Nam tổ chức ngày 11/12 tại Ninh Bình, ông Trịnh Quốc Đạt, Chủ tịch Hiệp hội làng nghề Việt Nam nhấn mạnh, Vấn đề xúc tiến thương mại hiện nay rất quan trọng đối với sản phẩm OCOP và sản phẩm làng nghề.
Để xúc tiến thương mại cần đẩy mạnh xây dựng thương hiệu cho doanh nghiệp, cơ sở thủ công nghiệp và sản phẩm làng nghề. Để đạt được điều đó cần phải xây dựng được logo, website, thiết kế mẫu mã bao bì cho phù hợp và đăng ký bảo hộ thương hiệu cũng rất quan trọng.
Ngoài ra, sản phẩm thủ công rất đa dạng, phong phú, nhưng để phù hợp với thị trường trong và ngoài nước thì sản phẩm đó phải luôn luôn được cải tiến, thiết kế phù hợp. Để duy trì được sức hấp dẫn thì sản phẩm đó phải mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc và mang tính hiện đại.
TS. Tôn Gia Hóa, Phó Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam
Phát biểu tại hội thảo, TS. Tôn Gia Hóa, Phó Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam cho biết, cả nước hiện có 168 nghề truyền thống và hơn 5.400 làng nghề, song gần 50 làng nghề dù đã được công nhận lại ngừng hoạt động hoặc hoạt động cầm chừng. Sản xuất tại các làng nghề vẫn chủ yếu dựa vào hộ gia đình (chiếm hơn 98%), quy mô nhỏ, thiếu lao động kỹ thuật; khoảng 70% chủ cơ sở chưa qua đào tạo bài bản. Thu nhập của lao động chỉ ở mức 3,5 – 4,5 triệu đồng/tháng, chưa đủ sức thu hút lực lượng lao động trẻ.
Ông cho biết thêm, nguồn nguyên liệu sản xuất đang suy giảm do khai thác thiếu quy hoạch, trong khi hạ tầng làng nghề lạc hậu, thiếu không gian trưng bày, điểm đỗ xe và các thiết chế hỗ trợ du lịch. Khó khăn về vốn, chi phí đất và nhà xưởng cũng khiến nhiều cơ sở không thể mở rộng hoạt động hoặc tham gia các cụm công nghiệp làng nghề.
Hoạt động xúc tiến thương mại của ngành vẫn còn nhiều hạn chế. Các hội chợ trong nước thiếu tính chuyên nghiệp, chưa định vị rõ phân khúc khách hàng; còn hội chợ quốc tế có chi phí cao, dẫn đến số lượng doanh nghiệp tham gia rất ít. Nhiều làng nghề chưa xây dựng được thương hiệu riêng và chưa gắn kết hiệu quả với du lịch.
TS. Tôn Gia Hóa đề xuất nhóm giải pháp bao gồm: hoàn thiện chính sách theo Quyết định 801/QĐ-TTg, quy hoạch vùng nguyên liệu, ứng dụng công nghệ trong thiết kế, sản xuất, nâng cao chất lượng nhân lực, xây dựng thương hiệu ngành và tăng cường bảo hộ sở hữu trí tuệ.
Các chuyên gia cũng khuyến nghị doanh nghiệp TCMN tăng cường đa dạng hóa sản phẩm, nâng cấp tiêu chuẩn chất lượng, thúc đẩy xúc tiến thương mại qua các nền tảng thương mại điện tử. Việc xây dựng thương hiệu địa phương, doanh nghiệp và phát triển du lịch làng nghề được xem là hướng đi bền vững để nâng giá trị sản phẩm.
GS.TS Đặng Mai Anh – Trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp
PGS.TS Đặng Mai Anh, Trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp cho biết, sản phẩm TCMN hiện không chỉ phục vụ sinh hoạt mà ngày càng mang giá trị thẩm mỹ, văn hóa và nghệ thuật cao, phản ánh xu hướng phát triển của các làng nghề theo cơ chế thị trường.
Giai đoạn 2024 – 2028, ngành thủ công mỹ nghệ thế giới dự báo tăng trưởng mạnh, mở ra nhiều cơ hội nhưng cũng đặt ra thách thức cạnh tranh lớn. Để không tụt lại phía sau, Việt Nam được khuyến nghị đẩy mạnh chuyển đổi công nghệ, mở rộng thị trường trực tuyến, kết nối nghệ nhân với người tiêu dùng quốc tế, đồng thời phát triển thương hiệu dựa trên yếu tố văn hóa kết hợp du lịch.
Việc tận dụng đúng xu hướng thị trường được xem là chìa khóa để sản phẩm TCMN Việt Nam vươn xa và đóng góp mạnh mẽ hơn cho phát triển kinh tế – văn hóa đất nước.
Song Hồng
