Mã QR, bản đồ số, hình ảnh 3D, 360 độ và thực tế ảo được hình thành sẽ mở thêm cách tiếp cận di sản Đền Trần – Chùa Phổ Minh, giúp người dân và du khách chủ động tìm hiểu lịch sử, văn hóa trước, trong và sau mỗi chuyến tham quan.
Đưa di sản đến gần du khách bằng không gian số
Đến Đền Trần, phường Nam Định, tỉnh Ninh Bình, du khách có thể bắt đầu hành trình tìm hiểu di sản chỉ với một chiếc điện thoại thông minh.
Chỉ với thao tác quét mã QR, du khách có thể tìm hiểu thêm về lịch sử triều Trần
Tại Đền Thiên Trường, Đền Cố Trạch, Đền Trùng Hoa và Nhà giải vũ phía Tây Đền Thiên Trường, các mã QR được bố trí tại những vị trí dễ quan sát. Chỉ với thao tác quét mã, du khách có thể tìm hiểu thêm về lịch sử triều Trần, thân thế các vị vua, danh nhân được thờ phụng cũng như ý nghĩa của hệ thống câu đối, đại tự trong di tích.
Cách tiếp cận này phù hợp với thói quen tìm kiếm thông tin trên điện thoại của du khách hiện nay, nhất là giới trẻ. Thay vì chỉ tiếp nhận thông tin qua bảng giới thiệu, du khách có thể chủ động lựa chọn nội dung muốn tìm hiểu, quan sát không gian và khám phá từng hạng mục trong quần thể di tích.
Một chuyến tham quan vì thế không nhất thiết kết thúc khi du khách rời khỏi di tích. Thông tin có thể được tìm hiểu trước chuyến đi, tra cứu trong quá trình tham quan và tiếp tục xem lại hình ảnh, tư liệu sau khi trở về. Việc đưa di sản lên môi trường số qua đó mở rộng trải nghiệm của du khách cả về thời gian và không gian.
Ông Phạm Xuân Thụ, Phó Chủ tịch Thường trực UBND phường Nam Định, tỉnh Ninh Bình cho biết, trên địa bàn phường hiện có hơn 61 di tích được kiểm kê, gồm các loại hình di tích lịch sử, văn hóa, khảo cổ, tôn giáo, tín ngưỡng. Trong số này có 25 di tích đã được xếp hạng, gồm 1 di tích quốc gia đặc biệt, 9 di tích cấp quốc gia và 18 di tích cấp tỉnh. Nổi bật trong hệ thống di sản là Quần thể di tích quốc gia đặc biệt Đền Trần – Chùa Phổ Minh.
Để đưa di sản đến gần hơn với người dân và du khách, phường Nam Định đang từng bước chuyển từ cách làm “số hóa để lưu trữ” sang số hóa phục vụ khai thác, tìm hiểu và trải nghiệm. Tại Khu di tích Đền Trần – Chùa Phổ Minh và một số di tích tiêu biểu, tour tham quan thực tế ảo 360 độ, mã QR đa ngôn ngữ được triển khai, giúp người dân và du khách tiếp cận thông tin thuận tiện hơn, kể cả khi chưa có điều kiện đến trực tiếp.
Ông Phạm Xuân Thụ nhận định, trước xu hướng du khách, nhất là giới trẻ, chủ động tìm kiếm thông tin về điểm đến trên môi trường số, việc ứng dụng công nghệ là một hướng để đổi mới cách thức giới thiệu và phát huy giá trị di tích.
Từ năm 2022, ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh đã phối hợp với Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông triển khai nhiệm vụ khoa học cấp tỉnh, xây dựng bản đồ số di tích, phần mềm quản lý cơ sở dữ liệu cùng các ứng dụng công nghệ 3D, 360 độ và thực tế ảo (VR).
Thông qua các nền tảng này, du khách có thể hình dung tổng thể quần thể di tích trên bản đồ số, quan sát không gian bằng hình ảnh 3D, trải nghiệm video 360 độ hoặc tiếp cận di sản qua công nghệ thực tế ảo.
Số hóa tư liệu, tạo nền tảng để kể chuyện di sản
Để có những trải nghiệm trực quan trên môi trường số, công việc tư liệu hóa tại di tích đóng vai trò quan trọng.
Trong 6 tháng đầu năm 2026, Ban Quản lý khu di tích phường Nam Định tập trung xây dựng cơ sở dữ liệu về hệ thống di vật, hiện vật tại Đền Trần, Chùa Phổ Minh và Đền Bảo Lộc.
Ông Nguyễn Đức Bình, Trưởng Ban Quản lý khu di tích phường Nam Định
Ông Nguyễn Đức Bình, Trưởng Ban Quản lý khu di tích phường Nam Định cho biết, sắc phong, văn bia, câu đối, đại tự, đồ thờ tự cùng nhiều hiện vật được kiểm kê, chụp ảnh và ghi nhận thông tin chi tiết. Vị trí của từng hiện vật và các hạng mục thờ tự trong không gian di tích cũng được lập sơ đồ phân bố.
Đây là phần việc ít được nhìn thấy trong một trải nghiệm số, nhưng lại là cơ sở để thông tin về di sản được cung cấp chính xác, thống nhất và có thể khai thác lâu dài.
Anh Cồ Tiến Đạt, một du khách đến tham quan Đền Trần cho biết, trước đây để tìm hiểu thời gian diễn ra chính hội hay các hoạt động của lễ hội, gia đình thường phải mất thời gian tìm kiếm thông tin. Nay, với các nền tảng số và mã QR được triển khai tại di tích, việc tra cứu thuận tiện hơn, giúp chuyến tham quan của gia đình, nhất là các cháu nhỏ, có thêm trải nghiệm và kiến thức về lịch sử, văn hóa.
Anh Cồ Tiến Đạt, một du khách đến tham quan Đền Trần
Việc tư liệu hóa cũng góp phần lưu giữ hệ thống thông tin về di tích, hạn chế nguy cơ thất lạc, đồng thời tạo thuận lợi cho công tác tra cứu, nghiên cứu và quản lý. Từ cơ sở dữ liệu này, những câu chuyện về di sản có thể tiếp tục được xây dựng dưới nhiều hình thức, phục vụ cả công tác bảo tồn và giới thiệu tới công chúng.
Ban Quản lý khu di tích phường Nam Định hiện duy trì trang thông tin điện tử cùng các nền tảng mạng xã hội như Facebook và Zalo để giới thiệu những giá trị lịch sử, kiến trúc tiêu biểu của Đền Trần, Chùa Phổ Minh tới cộng đồng.
Cùng với đó, đơn vị đang phối hợp với Bảo tàng tỉnh Ninh Bình hoàn thiện hồ sơ đề nghị công nhận bảo vật quốc gia đối với bảo tháp Chùa Phổ Minh, công trình kiến trúc mang dấu ấn đậm nét thời Trần. Các tư liệu về Bộ tượng Trúc Lâm Tam tổ cũng được cung cấp để phục vụ xuất bản sách ảnh quảng bá các bảo vật quốc gia của tỉnh.
Việc ứng dụng công nghệ tại Đền Trần – Chùa Phổ Minh không nhằm thay thế trải nghiệm trực tiếp, mà tạo thêm một lớp thông tin để du khách có thể tìm hiểu di sản trước, trong và sau chuyến tham quan.
Theo ông Nguyễn Đức Bình, thời gian tới, Ban Quản lý khu di tích tiếp tục hoàn thiện cơ sở dữ liệu về di vật, hiện vật, đồng thời đẩy mạnh khai thác bản đồ số, công nghệ 3D, 360 độ, thực tế ảo và thuyết minh tự động.
Khi những giá trị lịch sử được số hóa một cách khoa học, di sản không chỉ được lưu giữ trong hồ sơ mà còn có thêm cách để tiếp cận công chúng. Với Đền Trần – Chùa Phổ Minh, công nghệ đang trở thành một phương tiện hỗ trợ giới thiệu câu chuyện về vùng đất và triều đại nhà Trần theo cách trực quan, thuận tiện hơn với du khách hôm nay.
Song Hồng
