Nhìn từ kinh nghiệm của Hội Người khuyết tật thành phố Hà Nội tại bài 2 cho thấy thực tiễn triển khai các cách tiếp cận phát triển cộng đồng hiện nay, ABCD thường được nhắc đến như một phương pháp mang tính tích cực và giàu tiềm năng. Tuy nhiên, điều đáng lưu ý là ABCD chỉ thực sự phát huy giá trị khi được hiểu và vận dụng như một sự thay đổi trong tư duy tổ chức, thay vì một tập hợp kỹ thuật hay mô hình có thể áp dụng sẵn.
Nếu tổ chức Hội tiếp cận ABCD như một giải pháp kỹ thuật thuần túy, nguy cơ lớn nhất không phải là thất bại trong triển khai, mà là việc tái tạo lại cách làm cũ dưới một tên gọi mới. Khi đó, hội viên vẫn ở vị trí thụ hưởng, cán bộ Hội vẫn gánh vai trò làm thay, còn cộng đồng vẫn được nhìn nhận chủ yếu qua lăng kính thiếu hụt.
Khi cách tiếp cận không đi kèm thay đổi tư duy tổ chức
ABCD đặt ra yêu cầu trước hết đối với chính tổ chức Hội, chứ không chỉ với hội viên hay cộng đồng. Việc chuyển từ tư duy dựa vào hỗ trợ sang tư duy dựa vào nội lực đòi hỏi tổ chức Hội xem xét lại vai trò của mình trong mối quan hệ với hội viên: từ người cung cấp dịch vụ sang người tạo điều kiện cho sự tham gia.
Trong bối cảnh đó, hội viên không còn được xem là đối tượng thực hiện kế hoạch có sẵn, mà là những chủ thể cùng tham gia xác định vấn đề, lựa chọn ưu tiên và tổ chức hoạt động. Nếu không có sự thay đổi này, mọi nỗ lực áp dụng ABCD dễ dừng lại ở hình thức, dù bề ngoài có thể mang dáng dấp đổi mới.
Những ngộ nhận dễ gặp khi triển khai ABCD
Một ngộ nhận phổ biến là cho rằng ABCD có thể được nhân rộng bằng cách sao chép các hoạt động đã triển khai ở nơi khác. Cách hiểu này bỏ qua yếu tố cốt lõi của ABCD là tính gắn kết với bối cảnh cộng đồng cụ thể và năng lực nội tại của tổ chức Hội.
Ngộ nhận khác là kỳ vọng ABCD tạo ra kết quả nhanh chóng hoặc thay thế hoàn toàn các nguồn lực hỗ trợ bên ngoài. Trên thực tế, phát triển dựa vào nội lực không phủ nhận vai trò của nguồn lực bên ngoài, mà yêu cầu các nguồn lực này được sử dụng một cách thận trọng, nhằm củng cố chứ không làm suy yếu năng lực tự vận hành của tổ chức.
Thực tế từ câu chuyện hoa vải tái chế cho thấy điều ngược lại: Nội lực mạnh mẽ lại là điều kiện tiên quyết để thu hút và sử dụng hiệu quả ngoại lực. Chính vì nhóm chị Hiền đã chứng minh được năng lực, ý chí và một sản phẩm có ý nghĩa, họ mới nhận được sự hỗ trợ từ Trung tâm GDNN, sự quan tâm của truyền thông (VTV1), và cuối cùng là cơ hội đắt giá tại diễn đàn P4G. Ngoại lực trong trường hợp này đóng vai trò “đòn bẩy”, “chất xúc tác” để phóng đại và lan tỏa giá trị của nội lực, chứ không phải thay thế.
Bên cạnh đó, việc đánh giá hiệu quả ABCD chủ yếu thông qua các chỉ số ngắn hạn cũng dễ dẫn đến hiểu sai bản chất của cách tiếp cận này, vốn gắn với những thay đổi dài hạn về nhận thức, quan hệ và văn hóa tổ chức.
Hàm ý đối với chính sách và quản trị tổ chức Hội
Từ góc độ chính sách, việc thúc đẩy các cách tiếp cận dựa vào cộng đồng như ABCD cần tránh xu hướng chuẩn hóa thành mô hình bắt buộc. Thay vào đó, chính sách nên tạo không gian linh hoạt để tổ chức Hội thử nghiệm, điều chỉnh và học hỏi từ chính thực tiễn của mình.
Ở góc độ quản trị, điều quan trọng là xây dựng cơ chế khuyến khích sự tham gia thực chất của hội viên, đồng thời nâng cao năng lực phản tư và tự điều chỉnh của tổ chức Hội. Điều này đòi hỏi sự tin tưởng nhất định từ các cơ quan quản lý và đối tác, song cũng đặt ra yêu cầu về tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của chính tổ chức Hội.
Ảnh mang tính chất minh họa – Nguồn DP Hà Nội
Tạm kết
ABCD không phải là một mô hình có thể áp dụng sẵn, mà là một cách tiếp cận đòi hỏi sự thay đổi đồng thời về tư duy, vai trò và cách vận hành của tổ chức Hội. Khi được hiểu đúng và vận dụng nhất quán, ABCD có thể trở thành một khung tham chiếu hữu ích cho quá trình đổi mới và củng cố năng lực nội tại của các tổ chức Hội Người khuyết tật.
Ngược lại, nếu chỉ dừng lại ở việc áp dụng phương pháp mà không đi kèm thay đổi tư duy tổ chức, ABCD rất dễ trở thành một nhãn gọi mới cho những cách làm cũ. Đây chính là điểm cần được nhìn nhận thẳng thắn khi bàn đến phát triển tổ chức Hội Người khuyết tật dựa vào cộng đồng trong bối cảnh hiện nay.
Sự dịch chuyển tư duy này không phải là mục đích tự thân, mà là nền tảng để hiện thực hóa tầm nhìn của các tổ chức hội người khuyết tật: trở thành một tổ chức vững mạnh, chủ động, có ảnh hưởng trong việc nâng cao quyền và chất lượng sống của người khuyết tật. Các nhiệm vụ trọng tâm như phát triển mạng lưới, nâng cao năng lực lãnh đạo trẻ, đa dạng hóa nguồn lực, sẽ chỉ khả thi khi được xây dựng trên nền tảng một tổ chức biết phát huy tối đa nội lực của chính mình. ABCD, khi đó, không còn là một phương pháp, mà đã trở thành văn hóa tổ chức và triết lý phát triển bền vững xuyên suốt.
Thanh Tâm – Tuệ Lâm – Tuệ An
