Giấy xác nhận khuyết tật là “vé thông hành” để người khuyết tật tiếp cận các chính sách về an sinh xã hội, y tế, giáo dục, việc làm và nhiều quyền lợi khác. Tuy nhiên, thực tế tại một số địa phương ở Ninh Bình vẫn còn những vướng mắc trong quá trình cấp giấy, khiến không ít người khuyết tật gặp khó khăn khi thực hiện quyền lợi của mình.
Những “khoảng trống” từ thực tiễn
Hơn 60 năm mang trên mình những vết sẹo bỏng gần như khắp cơ thể, bà Nguyễn Thị Theo, ở thôn 2 Bằng Hạ, xã Nam Xang, tỉnh Ninh Bình, chưa từng nghĩ trường hợp của mình có thể được xem xét xác nhận là người khuyết tật để tiếp cận các chính sách hỗ trợ của Nhà nước. Không biết đến quy định của pháp luật, cũng không được hướng dẫn thực hiện thủ tục, suốt nhiều năm bà chưa từng làm hồ sơ đề nghị xác nhận khuyết tật.
Bà Nguyễn Thị Theo, ở thôn 2 Bằng Hạ, xã Nam Xang, tỉnh Ninh Bình
Tai nạn xảy ra khi bà còn nhỏ. Trong một lần không may ngã vào thùng vôi đang tôi, bà bị bỏng rất nặng. Thời điểm đó, điều kiện y tế còn nhiều khó khăn, gia đình phải vay mượn khắp nơi để chạy chữa. Sau nhiều tháng điều trị, bà giữ được tính mạng nhưng mang thương tật suốt đời.
“Sau khi ra viện, phải hơn chục năm sức khỏe tôi mới khá hơn. Tôi không làm được việc nặng, giờ tuổi cao lại thêm bệnh gút. Tôi cũng không biết trường hợp của mình có thể làm giấy xác nhận khuyết tật. Chỉ mong được các cơ quan xem xét để được hưởng những chính sách phù hợp, cuộc sống đỡ vất vả hơn”, bà Theo chia sẻ.
Chị Lê Thị Mơ dìu con trai là Lê Văn Khánh (13 tuổi). Khánh bị bại não, liệt nửa người, động kinh kinh niên
Ở cùng xã Nam Xang, trường hợp của chị Lê Thị Mơ lại cho thấy một khoảng trống khác trong tiếp cận chính sách. Một mình chăm con bị bệnh thần kinh, thường xuyên lên cơn động kinh và mẹ già gần 95 tuổi không còn đi lại được, mọi chi phí đưa con đi điều trị đều do chị tự xoay xở. Con trai chị bị khuyết tật từ nhỏ và đã được hưởng trợ cấp hằng tháng nhiều năm, nhưng gia đình vẫn không biết về Giấy xác nhận khuyết tật cũng như những quyền lợi gắn với loại giấy tờ này.
Nhận được phản ánh, ngày 14/7/2026, phóng viên Tạp chí Đồng Hành Việt đặt lịch làm việc và phản ánh đến UBND xã Nam Xang thì ngày 15/7 gia đình chị Mơ được chính quyền xuống trao Giấy xác nhận khuyết tật cho con của chị.
Ông Trần Quang Dũng, Chủ tịch lâm thời Hội Người khuyết tật tỉnh Ninh Bình cho biết, hiện vẫn còn thực trạng nhiều người khuyết tật chưa được tiếp cận đầy đủ thông tin về chính sách cũng như quyền lợi gắn với Giấy xác nhận khuyết tật.
Hội ghi nhận ba nhóm vướng mắc chính trong công tác xác định mức độ khuyết tật và cấp Giấy xác nhận khuyết tật. Cụ thể: Tại một số địa phương vẫn còn trường hợp người khuyết tật chưa được nhận Giấy xác nhận khuyết tật sau khi đã hoàn thành quy trình xác định mức độ khuyết tật, ảnh hưởng đến việc tiếp cận các chính sách, dịch vụ và quyền lợi theo quy định.
Một số người đang hưởng các chế độ như người có công, tai nạn lao động, mất sức lao động… gặp khó khăn khi đề nghị xác định mức độ khuyết tật do cho rằng đã hưởng chế độ khác thì không được cấp Giấy xác nhận khuyết tật.
Bên cạnh đó, việc xem xét cấp Giấy xác nhận khuyết tật đối với một số trường hợp khuyết tật nhẹ vẫn còn có cách hiểu và áp dụng chưa thống nhất giữa các địa phương, khiến người dân lúng túng trong quá trình thực hiện thủ tục.
Sở Y tế Ninh Bình chấn chỉnh việc xác định mức độ khuyết tật và cấp Giấy xác nhận khuyết tật
Theo ông Trần Quang Dũng, người khuyết tật hiện được hưởng nhiều chính sách an sinh xã hội như trợ cấp hằng tháng, bảo hiểm y tế, giáo dục, học nghề, tạo việc làm, ưu đãi khi sử dụng phương tiện giao thông công cộng và nhiều chính sách hỗ trợ khác. Trong đó, Giấy xác nhận khuyết tật là căn cứ để người khuyết tật được tiếp cận các chính sách an sinh xã hội của Nhà nước.
Để chính sách về người khuyết tật thực sự đi vào cuộc sống, ông Dũng đưa ra giải pháp, mỗi người khuyết tật và gia đình cần chủ động tìm hiểu quy định của pháp luật, thực hiện thủ tục đề nghị xác định mức độ khuyết tật và nhận Giấy xác nhận khuyết tật theo quy định. Cùng với đó, các cơ quan chức năng cần tăng cường rà soát, hướng dẫn, tuyên truyền và phối hợp với các tổ chức của người khuyết tật nhằm kịp thời tháo gỡ vướng mắc, bảo đảm việc thực thi chính sách thống nhất, hiệu quả
Trước phản ánh từ cơ sở, Sở Y tế tỉnh Ninh Bình vừa có văn bản đề nghị UBND các xã, phường trên địa bàn tăng cường chỉ đạo, chấn chỉnh công tác xác định mức độ khuyết tật và cấp Giấy xác nhận khuyết tật, bảo đảm thực hiện đúng quy định của pháp luật, không để ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của người khuyết tật.
Ông Trần Quang Dũng, Chủ tịch lâm thời Hội Người khuyết tật tỉnh Ninh Bình
Theo Sở Y tế, ngày 3/7/2026, đơn vị đã nhận được văn bản của Hội Người khuyết tật tỉnh Ninh Bình phản ánh một số khó khăn, vướng mắc trong quá trình xác định mức độ khuyết tật và cấp Giấy xác nhận khuyết tật tại cơ sở.
Qua phản ánh, tại một số địa phương vẫn còn tình trạng chậm cấp hoặc giữ Giấy xác nhận khuyết tật sau khi Chủ tịch UBND cấp xã đã ký; một số trường hợp đang hưởng chính sách khác hoặc được xác định là khuyết tật nhẹ chưa được cấp Giấy xác nhận khuyết tật. Những bất cập này ảnh hưởng trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của người khuyết tật và việc tiếp cận các chính sách trợ giúp xã hội theo quy định.
Để khắc phục tình trạng trên, Sở Y tế yêu cầu UBND các xã, phường chỉ đạo Hội đồng xác định mức độ khuyết tật thực hiện nghiêm các quy định của Luật Người khuyết tật năm 2010, Nghị định số 28/2012/NĐ-CP và Thông tư số 01/2019/TT-BLĐTBXH. Việc xác định mức độ khuyết tật phải bảo đảm khách quan, chính xác, công khai, minh bạch, đúng đối tượng, đúng thẩm quyền và chịu trách nhiệm trước pháp luật về kết quả thực hiện.
Sở Y tế nhấn mạnh, căn cứ kết luận của Hội đồng xác định mức độ khuyết tật cấp xã, Chủ tịch UBND cấp xã có trách nhiệm cấp Giấy xác nhận khuyết tật theo đúng quy định; không được tự đặt thêm điều kiện, yêu cầu ngoài quy định của pháp luật; không được giữ, chậm cấp hoặc từ chối cấp Giấy xác nhận khuyết tật đối với trường hợp đủ điều kiện theo kết luận của Hội đồng.
Đáng chú ý, văn bản khẳng định việc người khuyết tật đang hưởng các chế độ theo pháp luật về ưu đãi người có công với cách mạng, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp hoặc các chính sách an sinh xã hội khác không làm mất quyền được xác định mức độ khuyết tật và được cấp Giấy xác nhận khuyết tật theo quy định của pháp luật.
Sở Y tế cũng yêu cầu các địa phương đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến các quy định của pháp luật về người khuyết tật; công khai quy trình, thủ tục xác định mức độ khuyết tật và cấp Giấy xác nhận khuyết tật để người dân biết và thực hiện; hướng dẫn người dân chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, tiếp nhận và giải quyết thủ tục đúng trình tự, thời hạn và thẩm quyền.
Bên cạnh đó, UBND các xã, phường cần chủ động phối hợp với các tổ chức của người khuyết tật, các tổ chức chính trị – xã hội và các đơn vị liên quan trong công tác tuyên truyền, nắm bắt tình hình, tiếp nhận phản ánh, kiến nghị của người khuyết tật và thân nhân để kịp thời xem xét, giải quyết hoặc báo cáo cấp có thẩm quyền xử lý.
Đồng thời, yêu cầu tổ chức rà soát, đánh giá việc xác định mức độ khuyết tật và cấp Giấy xác nhận khuyết tật sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Trường hợp phát hiện có việc giữ, chậm trả hoặc không trao Giấy xác nhận khuyết tật cho người khuyết tật sau khi Chủ tịch UBND cấp xã đã ký mà không có căn cứ pháp luật, Chủ tịch UBND cấp xã phải chỉ đạo kiểm tra, làm rõ nguyên nhân, trao ngay Giấy xác nhận cho người khuyết tật, không để ảnh hưởng đến việc thụ hưởng chính sách và các quyền, lợi ích hợp pháp; đồng thời xem xét trách nhiệm của tập thể, cá nhân có liên quan.
Các địa phương cần tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực hiện công tác xác định mức độ khuyết tật và cấp Giấy xác nhận khuyết tật; kịp thời phát hiện, chấn chỉnh, khắc phục những tồn tại, hạn chế, bảo đảm việc thực hiện đúng trình tự, thủ tục, thẩm quyền và quy định của pháp luật.
Sở Y tế yêu cầu UBND các xã, phường nghiêm túc triển khai các nội dung trên; trong quá trình thực hiện nếu phát sinh khó khăn, vướng mắc cần tổng hợp, báo cáo về Sở Y tế để được hướng dẫn hoặc đề xuất cấp có thẩm quyền xem xét, giải quyết.
Song Hồng
