Mỗi năm khi Tết Nguyên đán sắp tới mọi gia đình người Việt trong và ngoài nước đều mong chờ ngày đoàn viên sum họp với bố mẹ, ông bà để được cùng nhau ăn bữa cơm Tất niên và cúng gia tiên; trong lòng mọi người đều hướng về gia đình. Mọi người tạm gác công việc, cho phép bản thân nghỉ ngơi, “tha thứ” cho chính mình vì những việc chưa hoàn thành… những người còn có nơi để quay về là vẫn hạnh phúc.
Qua nghi thức thờ cúng người Việt còn giáo dục con cái biết ơn người sinh thành ra mình, thể hiện sự biết ơn ông bà tổ tiên, biết ơn các Thần linh đã phù hộ cho làm ăn hanh thông cả năm. Do đó, Tết đã trở thành bản sắc của văn hoá người Việt.
Và đêm giao thừa cũng là khoảnh khắc thiêng liêng nhất, tiễn năm cũ chào đón năm mới với mong ước nhiều tài lộc, may mắn, bình an, Tết chính là thời gian để chữa lành cho bản thân khi mắc sai lầm: là thời điểm để được tha thứ nói lời xin lỗi.
Tuy vậy, chúng ta cũng cần nhìn lại và mạnh dạn loại bỏ hoặc tiết chế những hủ tục kéo theo, để Tết thực sự là niềm vui và sự sum vầy, một “món quà” tinh thần chứ không trở thành “gánh nặng” áp lực cho mỗi gia đình:
Tục biếu quà, lì xì Tết gây gánh nặng tài chính với rất nhiều người lao động: Ý nghĩa của quà cáp thăm hỏi ban đầu chỉ là Tri ân – kết nối nhưng dần dần bị biến hoá thành gánh nặng với người thu nhập thấp, người mới đi làm: phải biếu hai bên nội ngoại ít thì mang tiếng keo kiệt; lì xì trẻ con mấy chục cháu cũng trở thành ác mộng cho những người lương trên dưới 10tr. Đã có nhiều bạn trẻ phải vay nóng, tín dụng đen để có tiền về quê, trong khi thưởng Tết không có, công việc bấp bênh, không có khoản tài chính dự phòng nhưng vẫn phải giữ mặt mũi, sĩ diện.
Tổ chức ăn chơi lễ hội Tết nhiều nơi kéo dài quá thời gian nghỉ theo Luật (có thể đến rằm tháng Giêng hoặc hết tháng Giêng) làm chậm lại công việc sản xuất kinh doanh, nhiều chủ doanh nghiệp không gọi được nhân viên đi làm trước rằm tháng giêng, có nhiều nhân viên nghỉ đi lễ hội làng quê hết tháng giêng âm lịch, công việc gác lại.
Đốt quá nhiều vàng mã, lãng phí tiền bạc, của cải xã hội: Đốt vàng mã được du nhập vào Việt Nam và dần trở thành tín ngưỡng dân gian do người ta tin rằng: “đốt vàng mã là gửi tiền cho ông bà ở cõi âm để người đã khuất có cuộc sống đủ đầy rồi phù hộ con cháu may mắn”. Tìm hiểu sâu xa hơn từ thời Thương Chu Trung Hoa cổ đại người “chết” là sang thế giới âm phủ nên phải mang theo đồ dùng thật: vũ khí, xe, ngựa và cả người vợ cũng bị chôn theo, mãi đến khi phát minh ra tiền người ta mới nghĩ ra “tiền âm phủ” dùng lửa để chuyển hoá sang thế giới bên kia giảm tổn thất của cải xã hội và con người.
Đến thời nay bên Trung Quốc là nơi phát minh ra “tiền âm phủ” cũng hạn chế hoá vàng mà thay vì hoa tươi cho văn minh, nhất là giới trẻ thành thị đốt vàng mã online; ngân hàng âm phủ ảo; có nhiều thành phố cấm hoá vàng vì gây ô nhiễm môi trường, chỉ nông thôn họ vẫn duy trì đốt tiền âm phủ giấy.
Ở nước ta, nhiều người, sự hiểu biết về tín ngưỡng tôn giáo cũng còn hạn chế, có phần còn “mê tín” nên vẫn có những người bỏ ra cả vài trăm triệu hoá người/ngựa giấy, nhiều sự kiện, lễ cúng số vàng mã được hoá bằng khối lượng hàng của cả một chiếc xe tải.
Một số giải pháp loại bỏ hoặc tiết chế những hủ tục:
Để giảm tình trạng Lễ hội, Tết quá dài cần sự vào cuộc sâu sát hơn của các ban ngành, cơ quan doanh nghiệp, cá nhân mỗi người nhưng quan trọng nhất vẫn phải thay đổi tư duy: “Tháng giêng là tháng ăn chơi” là quan niệm chỉ hợp với xã hội xưa, khi phần lớn các gia đình đều làm ruộng nông nhàn, sản xuất chưa vào vụ thì đi hội. Ngày nay quan niệm đó không còn phù hợp nhất là đất nước đang “vươn mình” thì phải cân đối giữa nhu cầu vui chơi, tâm linh với trách nhiệm công việc. Công chức phải kỷ cương công vụ, doanh nghiệp hạn chế du xuân dài ngày, cá nhân thì tuỳ nghề nghiệp để bố trí thời gian hợp lý vì sự trì trệ đầu năm ảnh hưởng năng suất cả quý I. Ví như: Cấp nào nếu duyệt dự án thì duyệt ngay đầu năm cho bên thi công có thời gian chuẩn bị, chứ năm nào cũng duyệt muộn để cận Tết mới đào hè, đào đường lên sửa thì không nên.
Mỗi gia đình hãy để Tết là dịp để nghỉ ngơi, tưởng nhớ Tổ tiên, gia đình đoàn tụ bằng việc không tự gây áp lực cho bản thân, hạn chế đi lại nếu mệt, Tết thật nhẹ nhàng, không hình thức, hãy mạnh dạn xây dựng chuẩn mực mới hợp năng lực thực tế. Một cái Tết không nợ nần vẫn hơn cái Tết mát mặt nhưng lại phải kéo cày trả nợ nguyên cả một năm.
Từ đầu năm 2024 Thủ tướng Phạm Minh Chính đã ký công điện kêu gọi người dân không đốt vàng mã tràn lan, tuyên truyền cho người dân hiểu nguồn gốc lễ hội, nhân vật, di tích thờ phụng. Hiện nay theo nhiều người dân tại các thành phố lớn cho biết vàng mã đang có xu hướng giảm dần do người dân cũng ngột ngạt vì ô nhiễm không khí nên đã dần có ý thức hơn, giới trẻ sinh từ năm 2000 về sau gần như không mua đốt vàng mã.
Tóm lại Tết là một nét văn hóa truyền thống không thể thiếu được tại Việt Nam cho dù có một vài ý kiến đề xuất bỏ Tết, gộp tết tập trung để phát triển kinh tế. Chúng ta nên trân trọng và gìn giữ Tết như một giá trị văn hoá thiêng liêng của dân tộc, nhưng cũng cần dũng cảm loại bỏ những hủ tục biếu xén nặng nề, ăn chơi kéo dài hay hoá vàng vô tội vạ, để Tết thực sự trở về đúng ý nghĩa của sự đoàn viên, tiết kiệm, văn minh và khởi đầu an lành cho một năm mới.
Huy Hà
