Vừa qua, tại Hội nghị giám sát của Bộ Chính trị với Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội, đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm đã gợi mở việc nghiên cứu, thí điểm xây dựng một phường/xã xã hội chủ nghĩa. Ngay sau đó, trên không gian mạng xuất hiện nhiều cách hiểu khác nhau, thậm chí có những suy diễn theo hướng cực đoan, gắn với các phạm trù lý luận của giai đoạn phát triển cao của chủ nghĩa xã hội như “làm theo năng lực, hưởng theo nhu cầu” hay “hết thời kỳ quá độ”, “cộng tài sản hay thời kỳ tem phiếu”…
Ảnh mang tính chất minh họa (có sự hỗ trợ của AI)
Những cách hiểu này là không chính xác nhất là khi đặt ngoài bối cảnh phát biểu và định hướng chung của Đảng. Thực chất, việc thí điểm “phường/xã xã hội chủ nghĩa” không phải là xây dựng một mô hình xã hội khác biệt về bản chất, càng không phải là thử nghiệm những cơ chế phân phối vượt trước điều kiện phát triển. Đây là cách tiếp cận theo hướng xây dựng một đơn vị hành chính kiểu mẫu, vận hành hiệu quả theo đúng định hướng xã hội chủ nghĩa, với những tiêu chí cụ thể, có thể đo lường và kiểm chứng trong thực tiễn.
Ở đó, bộ máy quản lý phải hoạt động hiệu quả, kỷ luật nghiêm, hạn chế tối đa các tệ nạn xã hội. Chính quyền cơ sở vận hành theo hướng nhanh, minh bạch, thân thiện, lấy người dân làm trung tâm phục vụ. Hệ thống dịch vụ công được cải thiện rõ rệt, đáp ứng tốt hơn các nhu cầu thiết yếu. Đời sống người dân được nâng lên một cách thực chất, đặc biệt là giảm thiểu hoặc không còn các khiếu kiện kéo dài, nhất là trong lĩnh vực đất đai. Đồng thời, các mục tiêu phát triển về kinh tế, xã hội, môi trường… không chỉ dừng ở định tính mà phải được lượng hóa bằng các chỉ số cụ thể.
Nói một cách ngắn gọn, đây có thể là mô hình “tốt nhất trong điều kiện hiện có” để làm chuẩn tham chiếu, từ đó nhân rộng ra toàn thành phố và xa hơn là các địa phương khác trên cả nước.
Việc xuất hiện những cách hiểu sai lệch thời gian qua có nhiều nguyên nhân. Trước hết, ngôn ngữ chính sách và các thuật ngữ chính trị vốn mang tính khái quát cao, đòi hỏi người tiếp nhận phải có nền tảng nhất định mới có thể hiểu đầy đủ. Khi một phát ngôn bị tách khỏi bối cảnh và hệ quy chiếu của nó, nguy cơ bị diễn giải sai là rất lớn.
Bên cạnh đó, không thể phủ nhận thực tế một bộ phận người có ảnh hưởng trên mạng xã hội (KOL/KOC) đã khai thác thông tin theo hướng giật tít, cắt khúc, lược bỏ ngữ cảnh để tạo sự chú ý, phục vụ mục tiêu tăng tương tác. Việc “đúng câu chữ nhưng sai tinh thần” này không chỉ làm méo mó thông tin mà còn góp phần làm gia tăng tâm lý hoài nghi trong dư luận, lâu dài có thể ảnh hưởng đến uy tín của Đảng và niềm tin của nhân dân.
Chính vì vậy, để khắc phục tình trạng này, cần có giải pháp đồng bộ từ nhiều phía.
Về phía cơ quan quản lý, cần tăng cường làm việc trực tiếp với các chủ thể có ảnh hưởng trên mạng xã hội, yêu cầu rõ trách nhiệm trong việc truyền tải thông tin liên quan đến phát ngôn của lãnh đạo Đảng và Nhà nước. Việc đăng tải phải bảo đảm đầy đủ bối cảnh, không cắt ghép gây hiểu sai; đồng thời phải có trách nhiệm kiểm soát nội dung tương tác, bình luận trên nền tảng của mình. Cùng với đó là xác lập những “lằn ranh đỏ” rõ ràng đối với các phát ngôn chính trị thiếu căn cứ, tránh tạo kẽ hở để các thế lực thù địch lợi dụng xuyên tạc.
Về phía báo chí, yêu cầu đặt ra không chỉ là đưa tin đúng mà còn phải “giải mã” được ngôn ngữ chính sách. Báo chí cách mạng chuyên nghiệp không dừng lại ở việc truyền đạt nguyên văn văn bản hay phát ngôn, mà phải xử lý, biên tập, lựa chọn góc tiếp cận phù hợp để chuyển hóa thành thông tin dễ hiểu, gần gũi với công chúng. Với những vấn đề có tính lý luận, càng cần tránh lối diễn đạt khô cứng, xa rời đời sống, bởi nếu không, khoảng trống nhận thức sẽ nhanh chóng bị lấp đầy bởi những diễn giải sai lệch.
Khi thông tin được truyền tải đúng, đủ và trúng, báo chí không chỉ hoàn thành chức năng tuyên truyền đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, mà còn góp phần củng cố niềm tin xã hội – yếu tố cốt lõi bảo đảm cho mọi chủ trương khi đi vào thực tiễn.
Huy Hà
